Asbesti i komunizmit shkatërron shëndetin e qindra shqiptarëve çdo vit nga mosnjohja e rrezikut

Shqipëria është e mbuluar me rreth 90 mijë tonelata asbest vdekjeprurës i mbetur nga koha e komunizmit — dhe ka shumë pak ndërgjegjësim publik për rreziqet e tij apo ndjekjen e duhur të sëmundjeve që vinë si rrjedhojë, thonë ambientalistët.

Çatitë me asbest-çimento Eternit janë përdorur gjerësisht në Shqipëri para vitit 1990.

Çatitë me asbest-çimento Eternit janë përdorur gjerësisht në Shqipëri para vitit 1990.

Ndërsa turistët mundohen të gjejnë një autobus për në Rivierë nën diellin përvëlues të gushtit në Tiranës, pluhuri i zonës ngrihet përpjetë në stacionin te autobusëve të improvizuar në një ish-zonë industriale të qytetit nga ku mijëra njerëz nisen çdo ditë për në destinacionet jugperëndimore të Shqipërisë.

Autobusi është parkuar pranë një ndërtese ku shumica e çatisë së kohës së komunizmit tashmë është shkatërruar. Pjesa e mbetur është e plasaritur dhe thyer, me copa të vogla të çatisë që bien herë pas here poshtë. Çatia e godinës ka si përbërës një përzierje të çimentos me fibrat e asbestit (amiantit), një lëndë e njohur botërisht si shkaktare e sëmundjeve vdekjeprurëse të mushkërive që tregojnë simptomat një dekadë apo më shumë pas ekspozimit.

Për shkak të natyrës së tij vdekjeprurëse, përdorimi i asbestit është ndaluar në botën e zhvilluar, ku vetëdija e lartë publike në lidhje me rreziqet ka çuar në veprime të kushtueshme për pastrimin dhe mirëmbajtjen e asbestit të përdorur më parë për të mbrojtur qytetarët nga rreziku.

Në Shqipëri ka shumë pak njohuri për këtë rrezik, dhe ashtu si stacioni i autobusëve, vendi është ende i mbuluar me asbest vdekjeprurëse të kohës komuniste – dhe shumica e tij është në çati të vjetëra si kjo këtu që po shkatërrohen, një gjë që e bën atë më të rrezikshëm.

Ka shumë pak vetëdije të publikut për këte rrezik, thonë ambientalistët, duke vënë në dukje se forma më vdekjeprurëse e sëmundjeve të lidhura me asbestin, Mesothelioma, është tashmë e pranishme me rreth 120 raste në vit për 2.8 milion banorët e Shqipërisë.

Popullsia në përgjithësi nuk e di shumë për rreziqet që lidhen me asbestin, thotë Romeo Hanxhari, një akademik i cili e ka studiuar këtë çështje për vite me rradhë. Ai shton se është shqetësuese sepse “kemi parë rreth 60 raste të reja të Mesotheliomas në vit në bazë të të të dhënave diagnostike të spitaleve, por ka të ngjarë që këto të jenë raportuar nën numrin real, dhe mund të jetë dyfishi i të prekurve në vit.”

Studimet e bëra deri tani tregojnë se sasia e asbestit të përdorur në Shqipëri në periudhën 1930-1990 është 188 mijë tonë, ndërsa rreth 90 mijë janë ende në përdorim edhe sot.

“Produkti më i përhapur në Shqipëri me asbest është ai i asbest-çimentos që përmban 10-25 për qind asbest,” thotë Hanxhari, i cili shton se shumica e këtij prodkti është prodhuar në Shqipëri. “Në vitet ’60 një fabrikë për asbest-çimento u ndërtua ketu dhe ishte në punë deri në vitin 1992. Materiali ngjeshej dhe përdorej si kulm për çatitë apo mure, por dhe për një gamë të produkteve të tjera si tubacione, kanalizime, ullukë dhe depozita uji”.

Një ekip studiuesish nga Shoqata për Politika të Reja të Mjedisit, një OJQ me qendër në Tiranë, tentoi dy vjet më parë për të studiuar më mirë numrin e të sëmurëve nga asbesti në Shqipëri, dhe ata gjetën se nuk kishte një monitorim të mirëfilltë nga autoritetet shëndetësore. Studiuesit gjetën se zyrtarët shëndetësorë i pyesnin pacientët e kancerit të mushkërive vetëm në se ata pinin duhan — dhe 98 për qind e pacientëve të tillë janë duhanpirës — por nuk shikonin më thellë për të dalluar shkaqet e tjera të mundshme për këtë sëmundje të rënde.

Përdorimi i asbestit, që njihet ne shqip edhe si  amiant, sot është ndaluar në BE dhe Shqipëri, por problemi mbetet se çfarë do të bëhet me tonelatat që tashmë janë anembanë Shqipërisë, thotë Petrit Vasili, një politikan, mjek dhe ish-ministër i shëndetësisë që ka bërë një libër për këtë çështje — “Amianti: Vrasësi i heshtur”.

“Metodat që duhet të përdoren për të trajtuar materialet e rrezikshme janë shkencërisht të qarta, kështu që ato duhen përdorur për të qenë të sigurtë që heqja e amiantit nuk e bën problemin më më keq duke e eliminuar atë në mënyrën e gabuar,” tha Vasili në një konferencë në vitin 2013 .

Çdo heqje e produkteve të asbestit duhet të bëhet me kujdes të madh në mënyrë që materiali mos të përhapet në ajër, megjithatë, gazetarët TCJE kanë gjetur prova se kur godinat industriale u shembën në lagjen Ish Uzina Enver të Tiranës, çatitë me asbest u trajtuan thjesht si mbetje të zakonshme e të parrezikshme.

Gazetarë të TCJE-së që intervistuan banorë në pikat e nxehta të Shqipërisë panë se kishte pak vetëdije në popullsi për praninë e një matëriali vdekjeprurës në në shumë qytete e fshatra shqiptare.

Përveç stacionit të autobusëve në afërsi të lagjes Ish Uzina Enver të Tiranës, ku godinat e vjetra industriale janë të gjitha të mbuluara me çati me asbest, gazetarët TCJE-së gjetën çati të tilla të vjetra dhe të dëmtuara në shumë vende të tjera – për shembull në tregun kryesor të perimeve të qendrës së Tiranës, Pazari i Ri, në fermat rreth Tiranës, në periferitë e Tiranës (Porcelan, Uzina Auto Traktorëve) dhe në zonat industriale rreth disa qytete të mëdha, duke përfshirë Fierin, Vlorën, Elbasanin dhe Korçën.

Një nga zonat më të ndotura, është ish-fabrika e asbestit në Vlorë, 110 kilometra në jug të Tiranës. Edhe pse puna prodhuese ndaloi në vitin 1992, vendi akoma përmban mbeturinat e asbest-çimentot.

Disa nga produktet e asbestit janë përdorur edhe për të mbuluar shtëpitë e banimit. Në një qytet të vogël, për shembull, Laç Vau i Dejës, në Qarkun e Shkodrës, shtëpitë një lagje të tërë ishin të mbuluara me çati të asbest-çimentos.

“Është e njohur si Lagjja a Eternitit,” thotë një djalë i ri në këtë qytezë, duke iu referuar emrit tregtar materialit të asbest-çimentos me ngjyre gri edhe te valëzuar përdorur gjerësisht në Shqipëri. “Jam rritur atje. Nuk e dija fare që materiali është i rrezikshëm.”

Për fat të mirë për shumicën e shqiptarëve, përdorimi i Eternitit nuk ishte përhapur gjerësisht në shtëpitë e banimit gjatë komunizmit, por zonat e vjetra industriale si dhe stallat apo godinat e mallrave bujqësore që janë nga koha e kominizmit janë ende të mbuluara gjerësisht me këtë material vdekjeprurës. Shumica e ketyrë çative është në gjendje të amortizuar, gjë që e bën më të lehtë për fibrat vdekjeprurëse për t’u përhapur në ajër pasi arrijnë t’i shpëputen lidhjes me çimenton.

Si pjesë e procesit të integrimit në BE, Shqipëria do t’i duhet të ndjeke direktivat e BE-së për asbestin, si dhe planet e veprimit, iniciativat dhe standardet e duhura, thonë ekspertët – por vendi do të përballet me një betejë të vështirë për t’u pastruar si duhet nga ku material i rrezikshëm.

Një problem tjetër është se pavarësisht ndalimit zyrtar, ka raporte se sasi të vogla të materialeve të ndërtimit që përmbanjnë asbest ende futen dhe përdoren në Shqipëri, por përdorimi është i kufizuar.

“Ndërsa fabrika e madhe e asbestit që punonte në Shqipëri gjatë epokës komuniste është zhdukur, disa njësi të vogla vazhdojnë të punojnë me asbest”, vë në dukje një raport nga Sekretariati Ndërkombëtar për Ndalimin me Ligj të Asbestit. “Duke pasur parasysh përdorimin historik të asbestit në vend, tubat e asbest-çimentos dhe materialeve të ndërtimit izolues me asbest janë tashmë pjesë përbërëse e infrastrukturës kombëtare”.

Ka pasur disa përpjekje vendore dhe ndërkombëtare për t’u marrë me këtë situatë. Në prill 2012, për shembull, një program trajnimi nga Institutit Shqiptar të Shëndetit Publik, mbështetur nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, u mbajt në Shqipëri, për të trajnuar zyrtarët dhe punëtorët në shërbimet shëndetësore për të eliminuar sëmundjet qe lidhen me asbestin. Mjekë, infermierë, teknikë, edukatorë shëndetësorë, epidemiologë dhe nëpunës civilë ndoqën leksione nga ekspertë ndërkombëtarë.

Si rezultat i diskutimeve intensive që ndodhën në vitin 2012, ekspertë vendorë dhe ndërkombëtarë dolën me një deklaratë të përbashkët duke theksuar nevojën për të adresuar rrezikun e përhapur që vjen nga asbesti në Shqipëri të cilat ata thonë se përbën “një kërcënim të madh për shëndetin në punë dhe të mjedisit.”

Pas viteve “të lobimit dhe studimeve për temën e asbestit në Shqipëri … ka ardhur momenti i duhur kur të gjitha palët e interesuara në vend, veçanërisht ato politike, kanë filluar ngadalë por në mënyrë të vendosur për të parë qartë se sa shumë serioz është ky problem,” thotë studiuesi Hanxhari, duke shtuar se është me rëndësi që rritet ndërgjegjësimi politik dhe shoqëror për të mbrojtur çdo ekspozim të mëtejshëm të popullsisë nga ky material i dëmshëm.

Raportuar dhe shkruar nga Andi Balla, ky artikull eshte prodhuar nga Qendra për Eksekencë në Gazetari – Tiranë (TCJE.org) si pjesë e Programit për Raportimin e të Drejtave të Njeriut.

Posted in Kryesore, Të Drejtat e Njeriut, Veshtrim i Zgjeruar

Concerns grow over ‘Albania’s Oliver Twists’

Albanian government raises alarm, vows to act, as international study
finds hundreds of Albanian children are being exploited by parents and
other adults to work as street beggars and drug harvesters.

By MEGI LLUBANI*

A considerable number of street children in Albania are increasingly exploited by their parents and other adults and forced into begging or working illegally, according to a recent report that portrays a dire situation of the rights of underprivileged
children in Albania.

The report, commissioned by UNICEF and Save the Children, shows 84 percent of street children have a home and both parents. In addition, 96 percent of those interviewed said they are in the streets primarily to help their family.

The report findings suggested that approximately 312 children were involved in harvesting marijuana in Lazarat, a lawless village in the southern region of Gjirokastra that produces massive amounts of marijuana.

The report calls for urgent measures to reform social services and tackle the issue at the national level, and its findings have alarmed the Albanian government, according to Minister of Social Welfare and Youth Erion Veliaj.

“According to the study, a street child generates revenues up to 100,000 leks per day for his or her exploiter. If you think you are helping by giving cash to a child who approaches your car window, you are wrong. In fact, you are helping the person who is abusing, using or trafficking the child,” Veliaj said at a recent public event. “Thus, my appeal to citizens today is: if you want to help these children you can do so by approaching your church or mosque, or the State Social Service, donating food and clothes, not money that land on their exploiter’s hands, who force these children into begging.”

The 100-page report, National Study on Street Children in Albania, documented the profiles of street children in Albania based on their age, gender and ethnicity on one side and the kind of activities they conduct and the root causes behind the phenomenon.

In terms of demography, the majority of street children are under 14 years old, with most of those falling in the 0 to 5 years old category accompanied by their mothers in the streets. In addition, boys dominate the number of street children identified throughout the country, comprising more than 70 percent of the total number, which
according to the study reflects cultural divisions between gender roles in the Albanian society.

A common belief that street children are either Roma or from the Balkan Egyptian community was challenged by the report, which suggested that ethnic Albanian children comprise almost one fourth of the total number of street children in the country. Nonetheless, in relative terms compared to the percentage of Roma and Balkan Egyptians in Albania, the percentage is alarmingly high for these two groups.

The report found out, the “working children,” as they call themselves, the work varies from begging and cleaning car windows to selling knick-knacks in bars, recycling and hard labor.

“At this age we shouldn’t work. But our families need us economically. They need help. And we have to help them. Some of these parents drink or fight and torture the kids,” a 12-year-old boy told an interviewer.

The situation is worse with teenagers and abandoned or neglected children, who engage mostly in illegal activities such as drugs harvesting, stealing and selling smuggled materials. The majority of them feel unsafe, physically and mentally abused, tired and in danger. They also feel discriminated and isolated from the rest of society.
Although the report is the first quantitative and qualitative evaluation of street children in Albania, the phenomenon has been a constant feature of Albania’s difficult transition from communism to democracy.

Data from INSTAT in 2004 revealed that 9.8 percent of children of the 6-14 age group were involved in labor activities.

Children’s rights activists say it is not hard to imagine and understand the reasons that drive these children to the streets, and to a certain way of life. A report from World Vision Albania, a charity heavily involved with children’s rights, points to family
poverty as one of the main reasons that lends children to the streets,
begging and working.

Save the Children, another international charity, established in 2009 the Centre for Children in Street Situation, which aims to provide and ensure support and protect them from all forms of exploitation on a voluntary basis. Other organizations work on a daily basis with street children, but despite their efforts the situation of street children continues to deteriorate and a coordinated effort with state structures is needed, activists say.

The European Union is also urging Albania to take substantial steps regarding child labor. According to the latest European Commission Progress Report, no effective measures have been taken to address child labor and exploitation. The EU is asking for a system supporting families in need and providing community-based services.

Albania has ratified the Convention on the Rights of the Child in 1992 and in 2008, Article 124 of the Criminal Code included criminalization of child abuse. The new paragraph states that: “Coercing, exploitation, encouragement, or use of a minor to work, to obtain income, to beg, or to perform actions that damage his/her mental and/or physical development, or education, shall be punishable by two to five years of imprisonment.” Furthermore, in 2010, parliament passed the Law on Protection of Children, which in article 21, states that children are protected from any form of exploitation and abuse. Despite the legal framework, implementation lacks behind.

A little known and discussed fact is movement of Albanian street children to Kosovo and other neighbouring countries. A report in the framework of the Regional Research Promotion Programme, identified that out of 150 street children, 20 percent come from Albania. Often extreme poverty and difficult economic conditions force these families to move, and Kosovo is one of their destinations. A 2013 Human Rights Report for Albania stressed that some Albanian street children migrate
to other neighboring countries as well, especially during the summer.
The report also states that several street children are used and
abused by criminal gangs to burglarize homes, since the law prohibits
the prosecution of children under the age of 14.

While one way to help the situation is by changing the mentality that by giving money we are helping street children, another very effective way would be also to undertake policies and ensure coordination of state institutions to deal with this problem.

“Social services in the country still operate in the form of residential care centers. Multidisciplinary social services at the community level merely exist and where they do, they are offered by civil society organizations or faith-based organizations,” said Veliaj. “It is because of this conclusion that together with our partners, UNICEF and Swiss Cooperation, we are undertaking the initiation of a comprehensive reform of our Social Services.”

In this regard the study identifies several measures that can be undertaken at the governmental, education and local level as well as from other involved stakeholders and donors to tackle such a troubling issue.

At the governmental level, there is a need to allocate additional funds from the state budget, in order to assess the magnitude of the phenomenon and find the appropriate measures to deal with it. Furthermore, as it is usually the case with other areas, there is a discrepancy between the domestic and international legal framework and the obligations undertaken by Albania, and their actual enforcement. Social services are lacking or limited and there is a lack of coordination between responsible state organisms to address the needs of street children.

At the local level, the study identifies the need of local authorities to “create a new system to collect data on street children, based on the existing data at the national level, so as to make a clear division between street children and other disadvantaged groups.”

In addition, they should enhance their cooperation with other actors in raising awareness among street children on social services provided at the local level, and encourage positive behavior towards their protection, the study recommends.

Education, as one of the most important foundations of a healthy society, should and will be at the center of attention when tackling the situation of street children in Albania, according to activists, and the study identifies the need to invest more in discouraging school dropout among these children through universal access to education, and offer courses and trainings to specialize them in a certain direction through vocational education.

Unless strong and immediate actions are taken, as one children’s rights’ activist puts it, “the street children will continue to be Albania’s Oliver Twists,” referring to the famous Charles Dickens’ novel that tells the unfortunate story of an orphan brought up in 19th century London, as an abused street child. “Two centuries later, the situation is not much different in today’s Albania. Instead of focusing solely on high politics, we better focus on the situation of street children in Albania, these Oliver Twists of modern times,” she added.

* Megi Llubani is a participant in the Human Rights Reporting Project of the Tirana Centre for Journalistic Excellence (TCJE.org). This article is published as part of the training and reporting project. For more information: http://tcje.org/en/projects/human-rights-reporting/

 

Posted in Featured, Human Rights

Shtohet shqetësimi për ‘Oliver Tuistët e Shqipërisë’

Qeveria shqiptare ngre alarmin dhe zotohet të veprojë pas një studimi që zbulon se qindra fëmijë shqiptarë po shfrytëzohen nga prindërit dhe të rritur të tjerë që të punojnë në rrugë si lypës dhe kultivues droge.

Nga MEGI LLUBANI*

Një numër i konsiderueshëm i fëmijëve të rrugës në Shqipërisë po shfrytëzohen nga prindërit e tyre ose të rritur të tjerë dhe detyrohen të lypin apo punojnë ilegalisht, sipas një raporti të kohëve të fundit që portretizon situatën e rëndë të të drejtave të fëmijëve të paprivilegjuar në Shqipëri.

Raporti, i publikuar nga UNICEF dhe Save the Children, tregon se 84% e fëmijëve të rrugës i kanë të dy prindërit në shtëpi. Për më teër, 96% e të intervistuarve thane se janë në rrugë për të ndihmuar familjen.

Gjetjet e raportit sugjerojnë se afërsisht 312 fëmijë janë përfshirë në kultivimin e marijuanës në Lazarat, një fshat problematic në jug të Gjirokastrës, që prodhon sasi të mëdha droge.

Raporti bën thirrje për masa urgjente për të reformuar shërbimet sociale dhe të merret me këtë çështje në nivel kombëtar. Gjetjet kanë alarmuar qeverinë shqiptare, sipas Ministrit të Mirëqenies Sociale dhe Rinisë, Erjon Veliaj.

“Sipas studimit, një fëmijë rruge gjeneron të ardhura deri në 100,000 lek në ditë për shfrytëzuesin e tij ose të saj. Nëse mendoni se po ndihmoni duke i dhënë para një fëmije që i afrohet xhamit të makinës tuaj, gaboheni. Në fakt, po ndihmoni personin që po e abuzon atë, duke e përdorur apo trafikuar atë fëmijë”, tha Veliaj në një aktivitet publik të kohëve të fundit. “Ndaj, apeli im ndaj qytetarëve sot është ky: nëse doni t’i ndihmoni këta fëmijë mund ta bëni këtë duke iu drejtuar kishës apo xhamisë apo Shërbimit Social Shtetëror, duke dhuruar ushqime dhe veshje, jo para të cilat përfundojnë në duart e shfrytëzuesve, që i detyrojnë fëmijët të lypin”.

Raporti prej 100 faqesh, Studimi Kombëtar për Fëmijët e Rrugës në Shqipëri, dokumentoi profilet e fëmijëve të rrugës në Shqipëri bazuar tek mosha, gjinia dhe përkatësia etnike nga njëra anë dhe lloji i aktiviteteve që ata zhvillojnë dhe shkaqet kryesore pas këtij fenomeni,

Në terma demografikë, shumica e fëmijëve të rrugës janë nën 14 vjeç, me pjesën më të madhe që i përket kategorisë 0-5 vjeç të shoqëruar nga mamatë në rrugë. Për më tepër, djemtë dominojnë në numrin e fëmijëve të rrugës të identifikuar përgjatë vendit, duke përbërë 70% të totalit, që sipas studimit reflekton ndarjet kulturore ndërmjet roleve gjinore në shoqërinë shqiptare.

Një përshtypje e përhapur se fëmijët e rrugës janë ose romë ose nga komuniteti egjyptian u sfidua nga raporti, i cili arriti në përfundimin se fëmijët me etni shqiptare përbëjnë gati ¼ e numrit total të fëmijëve të rrugës në vend. Gjithsesi, në terma relative krahasuar me përqindjen e romëve dhe komunitetit egjyptian në Shqipëri, kjo përqindje është alarmuese për këto dy grupe.

Raporti gjeti se “fëmijët që punojnë”, siç e quajnë ata veten, bëjnë punë nga më të ndryshmet, duke filluar me lypjen dhe pastrimin e xhamave të makinës e deri tek shitja e sendeve nëpër bare, riciklimi dhe puna e rëndë.

“Në këtë moshë ne nuk duhet të punojmë. Por familjet tona kanë nevojë për ne ekonomikisht. Ata kanë nevojë për ndihmë. Dhe ne poi  ndihmojmë ata. Disa prej këtyre prindërve konsumojnë alkool dhe torturojnë fëmijët” it tha një intervistuesi një djalë 12 vjecar.

Situata është edhe më keq me adoleshentët dhe fëmijët e braktisur apo të neglizhuar, të cilët më së shumti merren me aktivitete të paligjshme si kultivimi i drogës, vjedhja dhe shitja e mallrave kontrabandë.

Shumica ndjehen të pasigurtë, të abuzuar fizikisht dhe mendërisht, të lodhur dhe në rrezik. Ata ndjehen gjithashtu të diskriminuar dhe të izoluar nga pjesa tjetër e shoqërisë.

Megjithëse raporti është vlerësimi i pare cilësor dhe sasior i fëmijëve të rrugës në Shqipëri, fenomeni ka qenë i pranishëm përgjatë tranzicionit të vështirë të Shqipërisë nga komunizmi në demokraci.

Të dhëna nga INSTAT në vitin 2004 tregoi se 9.8% e fëmijëve të grupmoshës 6-14 vjeç u përfshinë në aktivitete pune.

Aktivistët e të drejtave të njeriut thonë se nuk është e vështirë të imagjinohet dhe kuptohen arsyet që i detyrojnë këto fëmijë t’i drejtohen rrugës dhe një mënyre të caktuar jetese. Një raport i World Vision, organizatë bamirësie që është e angazhuar me të drejtat e fëmijëve, argumenton se varfëria në familje është një prej arsyeve kryesore që i çon fëmijët drejt rrugës, duke lypur dhe punuar.

Save the Children, një tjetër shoqatë ndërkombëtare bamirësie, themeloi në vitin 2009 Qendrën për Fëmijët në Situatë Rruge, që synon të ofrojë dhe sigurojë mbështetje dhe t’i mbrojë ato nga të gjitha format e shfrytëzimit mbi baza vullnetare. Organizatat e tjera punojnë në bazë ditore me fëmijët e rrugës, por pavarësisht përpjekjeve të tyre, situate e fëmijëve të rrugës vijon të përkeqësohet dhe një përpjekje e koordinuar me strukturat shtetërore nevojitet, sipas aktivistëve.

Bashkimi Evropian po e inkurajon Shqipërinë të marra masa lidhur me punën e fëmijëve. Sipas Progres Raportit më të fundit të Komisionit Evropian, asnjë masë efikase nuk është marrë për të adresuar punën e fëmijëve dhe shfrytëzimin. BE-ja po kërkon për një system që mbështet familjet në nevojë duke ofruar shërbime të bazuara tek komuniteti.

Shqipëria ka ratifikuar Konventën e të Drejtave të Fëmijëve në vitin 1992 dhe 2008 Neni 124 i Kodit Kriminal përfshiu kriminalizimin e abuzimit të fëmijëve.

Paragrafi i ri shprehet se: “Detyrimi me forcë, shfrytëzimi, inkurajimi apo përdorimi i punës minorene, për të fituar të ardhura, për të lypur apo performuar veprime që dëmtojnë zhvillimin e tij mendor dhe/ose fizik apo arsimimin është i ndëshkueshëm me 2 deri në 5 vite burgim”.

Për më tepër, në vitin 2010, parlamenti miratoi ligjin për mbrojtjen e fëmijëve, që në nenin 21, deklaron se fëmijët mbrohen nga çdo lloj shfrytëzimi dhe abuzimi. Por pavarësisht kornizës ligjore, implemendimi mbetet pas.

Një fakt që njihet pak dhe diskutohet pak është lëvizja e fëmijëve të rrugës për në Kosovë dhe vende të tjera fqinje. Një raport nën kornizën e Programit Rajonal për Promovimin e Kërkimit, identifikoi se nga 150 fëmijët e rrugës në Kosovë, 20% vijnë nga Shqipëria. Shpesh, varfëria ekstreme dhe kushtet e vështira ekonomike i detyrojnë këto familje të lëvizin dhe Kosova është një prej destinacioneve.

Një Raport i vitit 2013 i Human Rights për Shqipërinë theksoi se disa fëmijë rruge në Shqipëri emigrojnë në vende të tjera fqinje, veçanërisht gjatë verës. Raporti deklaron gjithashtu se disa fëmijë rruge përdoren dhe abuzohen nga banda kriminale për të vjedhur shtëpi, meqë ligji e ndalon dënimin e fëmijëve nën moshën 14 vjeç.

Ndërkohë që një mënyrë për të ndihmuar për këtë situate është ndryshimi i mentalitetit se duke i dhënë para fëmijëve që lypin ne po i ndihmojmë ata, një mënyrë tjerër mjaft efikase do të ishte ndërmarrja e politikave dhe sigurimi i koordinimit të institucioneve shtetërore që duhet të përballen me këtë problem.

“Shërbimet sociale në vend ende operojnë në formën e qendrave rezidenciale të kujdesit. Shërbimet sociale multidisiplinare në nivel komuniteti mezi ekzistojnë, madje edhe atje ku janë, ofrohet nga organizata të shoqërisë civile apo organizata me bazë besimi”, tha Veliaj. “Për shkak të këtij përfundimi, bashkë me partnered tanë, UNICEF dhe Swiss Cooperation, po ndërmarrim fillimin e një reforme gjithëpërfshirëse të Shërbimeve Sociale”.

Në lidhje me këtë studimi identifikon disa masa që mund të merren në nivel qeveritar, arsimor dhe local si edhe nga aktorë të tjerë të përfshirë dhe donatorë, për t’u përballur me një çështje kaq shqetësuese.

Në nivel qeveritar, ekziston nevoja për alokimin e fondeve shtesë në buxhetin e shtetit, në mënyrë që të gjenden masat e përshtatshme për t’u marrë me këtë çështje. Për më tepër, sikurse funksionon edhe me fusha të tjera, ekziston një mospërputhje ndërmjet kornizës ligjore ndërkombëtare dhe asaj të brendshme dhe detyrimet e marra nga Shqipëria me zbatimin e tyre. Shërbimeve sociale mungojnë ose janë të kufizuara dhe ekziston një mungesë bashkëounimi ndërmjet organizmave përgjegjës shtetërore për të adresuar nevojat e fëmijëve të rrugës.

Në nivel lokal, studimi identifikon nevojën e autoriteteve locale për të “krijuar një system të ri për mbledhjen e të dhënave për fëmijët e rrugës, bazuar tek të dhënat ekzistuese në nivel kombëtar, për ta bërë të qartë ndarjen ndërmjet fëmijëve të rrugës dhe grupeve të tjera të disavantazhuara”.

Për më tepër, ata duhet të rrisin bashkëpunimin me aktorë të tjerë në rritjen e ndërgjegjes ndër fëmijët e rrugës për shërbimet sociale që ofrohen në nivel local dhe të inkurajojnë sjellje pozitive kundrejt mbrojtjes së tyre, sipas rekomanimeve të studimit.

Arsimi, si një prej themeleve më të rëdnësishme të një shoqëria të shëndetshme duhet dhe do të jetë në qendër të vëmendjes gjatë përballjes me situatën e fëmijëve të rrugës në Shqipëri, sipas aktivistëve dhe studimi identifikon nevojën për të investuar më tepër në shkurajimin e lënies së shkollës ndër këta fëmijë perms aksesit universal tek arsimimi dhe ofrimit të kurseve dhe trajnimeve për t’i specializuar ata në një drejtim të caktuar perms arsimit profesional.

Nëse nuk ndërmerren masa të menjëhershme, sikurse u shpreh një activist i të drejtave të fëmijëve, “fëmijët e rrugës do të vijojnë të jenë Oliver Tuistët e Shqipërisë’”, duke iu referuar novels së famshme të Charles Dickens që tregon historinë fatkeqe të një jetimi rritur në Londrën e shekullit të 19, si një fëmijë i abuzuar rruge.

“Dy shekuj më pas, situata nuk është edhe aq e ndryshme në Shqipërinë e sotme. Në vend të fokusimit vetëm tek politika e lartë, duhet të fokusohemi tek situate e fëmijëve të rrugës, këta Oliver Tuistë të kohëve moderne”, shtoi ajo.

Megi Llubani është pjesëmarrëse në trajnimin gazetaresk të Qendres për Eksekencë në Gazetari – Tiranë (TCJE.org), pjesë e Projektit për Raportimin e të Drejtave të Njeriut. Ky artikull është botuar si pjesë e këtij projekti. Për më shumë informacion:http://tcje.org/en/projects/raportimi-i-te-drejtave-te-njeriut/  

 

Posted in Kryesore, Të Drejtat e Njeriut

More attention sought for children dropping out of school for economic reasons

Mired in poverty, many of Albania’s rural children struggle for access to education

Nga BUJAR KAROSHI*

June 1 is around the corner, and Emrahi is happy that spring has come, so he can work and bring some income to his family.  A 15-year-old boy from a small village in Albania’s eastern Dibra region, 180 kilometers from Tirana, he has no understanding of the significance of the first day of June. To him, the International Day for the Protection of Children is just a date on a calendar.

To children of his age elsewhere and others, the date marks awareness against violence, abuse, child labor and for the rights of children as well as celebration of childhood – and education.The right to an education is paramount, guaranteed not only by the Albanian Constitution, but also by a considerable number of international conventions of which Albania is a signatory, child rights activists say.

Yet children in Albania’s rural areas, often very impoverished, have little to no support for their basic right to an education.

According to official statistics from the Ministry of Education, more than 1,400 children from all over Albania have dropped out of the compulsory elementary school system, grades one to nine. Most of these kids come from impoverished families. They are denied the fundamental right to an education. However, the statistical number in the Dibra region is currently zero, which, in fact, is not supported by reporting on the ground.

Poor children in very rural areas of Albania often live in barely-habitable homes and lack access to a proper education and school meals,  TCJE's Bujar Karoshi reports from a small village in Albania’s eastern Dibra region, 180 kilometers from Tirana.

Poor children in very rural areas of Albania often live in barely-habitable homes and lack access to a proper education and school meals, TCJE’s Bujar Karoshi reports from a small village in Albania’s eastern Dibra region, 180 kilometers from Tirana.

Illiteracy is a bigger burden than poverty

The Hoxha family is poor. They live in the village of Laçes, 10 kilometers north of the city of Peshkopia, Dibra’s administrative centre. The family consists of six members and they all live on a single source of income, a monthly pension of 9,000 leks (63 euros). From afar, the family’s home looks no more than a cot for livestock. It is build with mud bricks, like many others in the area and covered with tiles. Once you get closer, you realize the door is made of crossed planks nailed together. The windows, too, are made of other small planks, instead of glass, wrapped up with transparent plastic paper. When you notice the door and the window, you have the impression that no one lives there and the planks have been put to confine anyone from entering the premises. A pipe sticks out from one of the windows, serving as a chimney for the stove. A granary stands right next to the house. If you peek inside, you can hardly make out a few remaining dried corn cobs, perhaps the only source of food left to feed the family for the days ahead.

The two grown up daughters, who used to get good grades at school, say they have not been able to continue their studies due to financial problems.

Emrahi, the eldest son and only 15, dropped out during the 11th grade. He couldn’t afford the books and says he is ashamed to show up at class without them.

Meanwhile, he is still able to read, but has forgotten how to write. He can do a few basic math calculations, after contemplating the numbers in his mind for quite a long time. He can’t remember the last time he wrote something on a piece of paper. But he works. He works mowing fields and gets paid 1,000 leks (7.2 euros) for a tenth of a hectare.

Arif is the youngest of them all. He should be attending the fifth grade this year, but he flunked one year and is not going to school. The clothes he wears were given to him by relatives from Tirana. They often bring clothes for the whole family. A visitor presents Arif with a children’s’ book of tales. He flips through the pages and it is clear he is only looking at the illustrations. When he is asked to read something from the book, he stops, and a smiling, looks at his buddies, 14-year-old Kevin and 11-year-old Deni, as if to ask for their help: “What should I do?” But neither Kevin, nor Deni, two kids living in the same neighborhood, can help him. They can’t read either.

The children have dropped out of school and do not know how to read.

The children have dropped out of school and do not know how to read.

A book for pre-school children shows up, titled, “Getting ready for the first grade.” The letters are huge, but Arif cannot read any better than before. “Green pepper,” he reads as “apple.” “Pig” becomes a “horse.” He figures out the word “banana” by recognizing the fruit’s drawing in the book.

He tries to read with the illustration covered, but he cannot. He spells the letter “A” after struggling for a while. However, he cannot spell any of the other letters selected at random — “C”, “M”, “L”, “K”, are just symbols to him.
Like Arif, his other two friends, the brothers Deni and Kevin, respectively 11 and 14 years old, have dropped out of school since the third grade.

Their education has gone neglected. Their parents have never been to the Directorate of Education, whether at the municipality level or elsewhere to ask for help, so that they can provide an education to their children.

“My kids are intelligent, but we can’t afford to buy them school books,” Arif’s mother says.

Bilal, his father, says has never stepped inside the premises of an institution to ask if there are any opportunities available to provide his children with free books. The kids’ teacher and other school officials have never visited them at home.

The Hoxha family home.

The Hoxha family home.

When Bilal is told that according to the Albanian Constitution and international conventions, his children have the right to a free education and, according to the law, he could be punished for not sending them to school, the father says he would like to help, but it is clear he lacks a full understanding of his children’s education needs when alludes to “convention” as a foundation that could help him financially. He says he suffers from a form of epilepsy and the family owns a small plot of land of only 0.7 hectares, much of which is used to plant wheat, or “enough to live hand-to-mouth,” he says.

Civil society volunteers act, institutions keep silent

According to Haki Përnezha, a teacher at the Fushe Alie Elementary School, there are families that either don’t bring their children to school, or take them off school during certain periods of the year. He counts around 20 children in his village who have stopped going to school due to economic reasons. He adds that other families risk getting their children off school because they cannot even afford to buy them books.

Zamira Gjeleshi is a teacher at another school in the region, Maqellara High School. She has been working as a teacher for 19 years and has worked as an activist while getting a Master’s Degree in education management and leadership, as well as is currently working a PhD on the subject.

“In 2008,” Zamira says, “I worked as a volunteer for Close to the Children organization and during that time we counted 96 children who had abandoned school in the Maqellara area alone, most of them girls.”

Some of the reasons behind the situation were the reform of the education system from 8+4 to 9+3 (elementary + high school), emigration, misadministration of schools, the fact that the schools are often very far from home, etc. However, through a close collaboration between families, local authorities, and education institutions, the number was considerably reduced and different services, such as free transport and psychological care, were introduced in elementary schools.

World Vision, an international charity organization that works with children to protect and safeguard them from all kinds of abuse and discrimination, has opened office in Dibra in 2008. Back in 2001, the Ministry of Education and Science allowed World Vision to work with schools across the country. From then on, the organization has worked non-stop with children who have dropped out of school due to poverty, health issues, or other social problems.

According to the organization’s 2012 annual report, around 4,000 kids are being monitored in three different communes in the Dibra region: Kastriot, Tomin and Maqellara. According to one of the volunteers who work with World Vision, in all three counties there are currently 20 children who don’t attend school because they cannot afford to pay for the costs associated with the education and another four children who are suffering from long-term illnesses which affects their ability to physically go to school. A year ago, six kids with disabilities were given wheelchairs and now they can move more easily.

Zamira talks about a child in Maqellara who suffers from autism. The child has been denied attendance in the school of Maqellara, but also in a specialized school in Durrës. In another family of the same village, there are three children with speech and hearing disabilities. A 9-year-old boy, who cannot speak or hear, will repeat second grade. His 10-year-old brother feels psychologically bullied and keeps away from his peers. Zamira also talks about a child suffering from asthma, who cannot go to school because of his illness. He receives no reimbursed medicaments and no social assistance, she says.

The Directorate of Education in Dibra County offers no statistics on children who cannot go to school, and on functional illiterates who manage to graduate from elementary schools. One of the officials says that statistics will be available by the end of the year, but not earlier, because the staff is busy preparing for the end of school-year and for maturity exams that high school graduates should take to attend higher education.

The head of the regional Directorate of Education did not answer repeated requests for an interview.

Emrahi in front of the school where he once studied.

Emrahi in front of the school where he once studied.

Official data on school dropouts doesn’t reflect reality

Data from the Ministry of Education and Science (MAS) provide low figures regarding children who have dropped out of school, while it is difficult to find statistics on illiterate children.

MAS official data on school dropouts deals mainly with children from Roma and Egyptian communities, but provides little on kids who are just disadvantaged because they are poor.

Statistics show that the number of children from the marginalized ethnic or cultural communities is zero in the regions of Dibra and Bulqiza, while national statistics show that 2,916 children, grades one to nine, attend school on a national level, with 60 percent of them below the fifth grade. In October 2013, the total number was 3,370 Roma and Egyptian children, grades one through nine, or 65 children less than a year ago, school year 2011-2012. The school year 2013-2014 saw 4,200 Roma and Egyptian children enrolled in grades one through 12, or 150 more than a year ago.

MAS prefers to use percentages, rather than numbers, creating the perception of a smaller problem than the one that actually exists. However, when these percentages are converted into numbers, the situation becomes more striking. At the end of January 2011, school dropouts were recorded at 0.39 percent, while it stood at 0.48 percent in December 2010. In December 2009 and June 2009, respective figures were 0.53 percent and 0.81 percent. Translated into numbers, 1,600 children were recorded to have abandoned school by January 2011. In 2009, the total number was 2,300.

MAS has initiated the “Second Chance” program through its Directive no.34 of Dec. 8, 2004, aiming to reintegrate in the educations system all children who have dropped out of school or are forced to live in isolation due to blood feuds. According to this program, 31 one new classes were initiated all over Albania during school year 2010-2011 alone, where over 600 students were able to continue their studies.

Over 66 percent of them came from the Roma and Egyptian communities. In 2013, 917 children were able to continue their studies thanks to the program, with over 300 of them coming from communities other than the Roma and Egyptians. Unfortunately, the statistics provide no specific data on children from poor families or victims of blood feuds.

MAS has created a national network to monitor school dropouts. Apart from gathering data, the network defines the measures to prevent and reduce the number of school dropouts. Starting in 2011, Roma children are provided free textbooks for compulsory public education, however, such assistance is not provided to children from other, non-Roma Albanian families who are just poor.

In October 2013, a MAS directive set in place the modalities on how to deal with children who have dropped out of school and who have not attended at least two grades of elementary education. The directive states the rights of children of eight or older, who have yet to register to school, have not attended second grade, or are repeating it. The directive states the registration procedures, the obligations that need to be fulfilled by institutions and by Regional Education Directorates and Offices, the role of schools and teachers, etc.

“The school officials, in collaboration with the responsible teacher, organize the drafting of individual programs to teach and learn,” the directive states.

MAS data on children quitting school due to blood-feuds are almost irrelevant. Non-governmental organizations speak of around 600 children who cannot attend school because of blood-feuds, but MAS data mentions only 13 cases in Shkodra, seven of which are females, and 2 more cases in Malësia e Madhe.

Good laws, poor implementation

According to Article 57, Point 1 of the Albanian Constitution, “Everyone has the right to an education.” Point 2 states that “Compulsory school education is guaranteed by law.” Point 5 of the same article states that, “Compulsory education and general high school education offered in public schools is free.”

In addition, there is Article No. 7952, “On the Pre-University Education System ” (approved in 1998 and amended through Article No. 8387 of the same year), which is based on the Albanian Constitution and sanctions all principles and standards stated by international agreements on human rights, particularly when it deals with children rights to an education.

Article 1 emphasizes that “In the Republic of Albania, education is a national priority. It is realized in accordance with the sanctioned principles by the current legislation, grounded in the traditional achievements of our national school and applied in accordance with International Agreements and Treaties ratified by the Republic of Albania. Education respects the rights of children and adults, as sanctioned by these documents.”

The law, apart from sanctioning in its articles the right to a compulsory free pre-university public education, it also sets the parents’ obligation to send their children to school, forbids child labor, etc., and also sanctions “the right of children with special needs to a free special public education and the state’s obligation to gradually ensure the necessary conditions toward such end, and the right of children in special circumstances to a compulsory education by private means and close to their families.

Today, globally, education is considered as one of the most sanctioned human rights as far as international law is concerned. The Convention on the Rights of Children, approved by the United Nations on November 1998, obligates member states to respect education standards as a fundamental right of children. This convention as special articles concerning children with special education needs. In addition, from 1948 to 2006, more than ten international conventions on the rights of children have been passed, and Albania is a signatory to all of them. Meanwhile, in 1994, UESCO approved the Salamanca Statement, where, in the second paragraph, it is states: “Each child has the fundamental right to an education and must be given the opportunity to achieve and sustain an acceptable level of education.”

Educational needs as important as food

Despite the laws and regulations on school dropouts, public action has dealt mainly with Roma and Egyptian communities, as well as with children forced to isolation because of blood feuds, activists say. Almost nothing has been done in regards to cases where children drop out of school due to economic reasons and poverty.

NGOs say they find it difficult to work with this group of children, because of the geographical spread and diversity of needs involved. Even though the law on pre-university education aims to ensure the constitutional right to an education for all, this is not guaranteed to all children in the territory of the Republic of Albania.

Emrahi, Arifi, Kevin and Deni look set for now to continue their childhood away from school. They often fall asleep hungry, because food is missing, but they constantly suffer the hunger derived from lacking an education.

The Ministry of Education has experimented with a “school with meals” in the Korça District. A similar school in Dibra, but also in other districts, would save these four kids, as well as many hundreds more, from illiteracy. And perhaps, activists hope, one of them will not remain just another statistic, but will grow to become somebody in his or her life, able to give something back to this country.

*Bujar Karoshi is a journalist participating in the Human Rights Reporting Project of the Tirana Centre for Journalistic Excellence (TCJE.org). This article is published as part of the training and reporting project. For more information: http://tcje.org/en/projects/human-rights-reporting/

** All photos by Bujar Karoshi.

 

 

 

Posted in Featured, Human Rights, In-Depth View

Kërkohet më shumë vëmendje ndaj braktisjes së shkollës për shkaqe ekonomike

Zhytur në varfëri, shumë fëmijëve të zonave rurale i mungon aksesi në arsimim

Nga BUJAR KAROSHI*

Po afron 1 qershori, dhe Emrahi, një djalosh 15 vjeçar nga një fshat i Dibrës, 180 km larg Tiranës, i gëzohet shumë pranverës, pasi ai ka mundësi të punojë dhe të sjellë të ardhura për familjen. Po ai nuk e di çfarë është 1 qershori. Ndërsa për të është thjeshtë një datë në kalendar, për bashkëmoshatarët e tij dhe fëmijët e tjerë, janë ditët kur sensibilizohet ndalimi i dhunës, abuzimit, kundër punës dhe të drejtave të tyre, si dhe njw festim it të qenit fëmijë – po edhe vetë edukimit.

Në këtë datë, po dhe të tjera ditë ndërkombëtare që kanë lidhje me grupe të caktuara fëmijësh, mediat krijojnë një hapësirë të veçantë për ta dhe interesohen më shumë se kurrë për të drejtat e tyre — ku ndër më të rëndësishmet është e drejta për arsimim, që garantohet jo vetëm nga Kushtetuta e Shqipërisë, por edhe nga një numër i konsiderueshëm i konventave ndërkombëtare, të cilat Shqipëria i ka miratuar.

Ndërsa në Shqipëri veprojnë një sëre organizatash për të ndihmuar komunitetet në nevojë, fëmijët e zonave rurale, shpesh herë të zhytur në varfëri, nuk kanë gjetur ende mbështjetje për të drejtën primare për arsimim.

Sipas statistikave zyrtare të Ministrisë së Arsimit, në janar 2012 e kanë braktisur shkollën në arsimin e detyrueshëm 9-vjeçar në gjithë Shqipërinë mbi 1400 fëmijë, shumica e të cilëve vjen nga familje të varfra. Atyre u shkelet e drejtat themelore për arsimim. Por për qarkun e Dibrës kjo statistikë tregon numrin zero, që, në fakt, nuk është e vërtetë bazuar mbi raportimin në terren.

Fëmijë të varfër në zolla të thella të Shqipërise shpesh jetojnë në shtëpi gati të pabanueshme dhe nuk kanë akses në arsimimin e duhur apo në vakte ushqimi në shkollë, raporton Bujar Karoshi për TCJE-në nga një fshat i vogël në qarkun e Dibrës, 180 km nga Tirana.

Fëmijë të varfër në zolla të thella të Shqipërise shpesh jetojnë në shtëpi gati të pabanueshme dhe nuk kanë akses në arsimimin e duhur apo në vakte ushqimi në shkollë, raporton Bujar Karoshi për TCJE-në nga një fshat i vogël në qarkun e Dibrës, 180 km nga Tirana.

Analfabetizmi rëndon më shumë se varfëria

Familja Hoxha në fshatin Laçes, një fshat 10 km në veri të Peshkopisë, është e varfër. Familja prej 6 anëtarësh mbahet me një pension mujor prej 9000 lekësh. Nga larg, shtëpia duket si një ahur bagëtish. Është e ndërtuar me plita, si shumë shtëpi në këtë zonë, dhe e mbuluar me tërnit. Kur afrohesh, shikon se në vend të derës janë disa dërrasa të kryqëzuara, ndërsa në vend të dritareve normale për një banesë, janë disa copëza të tjera dërrase, mbështjellë me plastmas. Kur i shikon derën dhe dritaren, të krijohet përshtypja se ata janë vendosur aty për të penguar daljen, jo se në banesë jetojnë njerëz. Nga dritarja del një bori sobe që nxjerr tym. Ngjitur me shtëpinë është një koshar misri, hambari i shtëpisë. Me vështirësi mund të dallosh disa kallinj të tharë, që duken si rezervat e fundit për ushqim në hambarin e shtëpisë.

Dy vajzat e rritura të kësaj familje, megjithëse me rezultate të mira në shkollë, nuk kanë mundur të ndjekin studimet për shkak të pamundësisë financiare të familjes. Ndërsa djali i madh, Emrahi, 15 vjeç, e ka braktisur shkollën në klasën e 11. Nuk ka mundësi të blejë libra dhe thotë se i vjen turp të shkojë në shkollë. Megjithatë, ai mund të lexojë, por për të shkruar ka harruar. Bën disa veprime të thjeshta matematikore, pasi mendohet jo pak. Po ashtu, mendohet edhe kur e pyet se si quhet mjeti i shkrimit që mbaj në dorë. Herën e fundit që ka shkruar një letër nuk e mban mend. Por Emrahi të paktën punon. Kosit jonxhë gjatë verës dhe për këtë shpërblehet me 1000 lekë për dynym.

Arifi është djali i  vogël i shtëpisë. Ai duhet të ishte në klasën e pestë, por ka mbetur në klasën e katërt dhe nuk shkon në shkollë. Rrobat që mban veshur ia kanë sjellë të afërmit në Tiranë. Ata sjellin vazhdimisht për të gjithë familjen. Një vizitor në shtëpi i dhuron Arifit një libër me përralla. Ai e shfleton faqe pas faqeje dhe vë re se shikon vetëm figurat. Aty fillon e kupton se nuk di të lexojë. Kur i kërkohet të lexojë një paragraf, pasi ndalon buzëqeshjen, kthen sytë nga shokët e tij, Kevin 14 vjeç dhe Deni 11 vjeç, sikur do të thotë: “Ç’duhet të bëj”? Por as Kevin dhe as Deni, dy fëmijët në lagjen e tij, nuk e ndihmojnë dot. Ata nuk dinë të lexojnë për vete.

kids with books

Fëmijët kanë lënë shkollën dhe nuk dinë të lexojnë.

Vizitorët i dhurojnë libra për fëmijë të tre shokëve. Çuditen dhe pyesin: Ç’ish t’bëjmë me kto? U thonë se duhet t’i lexojnë dhe të kënaqen me aventurat e mrekullueshme të librit, por ata shikojnë njëri-tjetrin dhe nuk dinë ç’të bëjnë. Kam marrë me vetë një libër për parashkollorët “Përgatitem për klasën e parë”. Shkronjat janë të mëdha, por prapë Arifi nuk di ta lexojë. “Spec” e lexon “mollë” dhe “derri” e lexon “kalë”. Ndërsa “banane” e dallon nga figura. Ia mbuloj figurën me njërin gisht të dorëz dhe i kërkoj të ma rilexojë sërish, por nuk e bën dot. Shkronjën “A” e thotë pasi mendohet, ndërsa “C”, “M”, “LL”, “K” dhe të tjera shkronja që zgjidhen rastësisht nga shfletimi i librit nuk di të m’i lexojë. Ndërsa një libër tjetër me historinë e Spiderman nuk ia lexon dot asnjë shkronjë, ndërsa heroin e dashur të fëmijëve e ka parë në filma.

Si Arifi është edhe dy shokët e tij, vëllezërit Geni 14 vjeç dhe Kevin 11 vjeç e kanë braktisur shkollën që në klasë të tretë.

Për të tre bashkëmoshatarët nuk është interesuar njeri. Prindërit nuk kanë qenë asnjëherë në Drejtorinë Arsimore, në komunë apo diku tjetër për të kërkuar ndihmë për shkollimin e fëmijëve. E ëma e Arifit thotë se “fëmijët i kam të zgjuar, por nuk kemi para që t’u blejmë libra”. Bilali, i ati, nuk ka qenë asnjëherë në ndonjë institucion të pyesë nëse ka ndonjë mundësi që fëmijët e tyre mund të marrin libra falas, ndërsa mësuesja dhe drejtues të shkollës nuk kanë qenë ndonjëherë në shtëpinë e tyre.

Shtepia e familjes Hoxha.

Shtepia e familjes Hoxha.

Prindërit nuk janë të ndërgjegjshëm për atë që po pengojnë fëmijët e tyre. I them Bilalit se, sipas Kushtetutës së Shqipërisë dhe Konventave ndërkombëtare për fëmijët, fëmijët e tij duhet të arsimohen falas dhe se ai dënohet për shkak se nuk i çon fëmijët në shkollë. Por Bilali nuk është në gjendje ta kuptojë këtë. Fjalën “konventë” e mendon se është ndonjë fondacion që mund ta ndihmojë ekonomikisht. Ai vuan nga një sëmundje epileptike dhe familja ka në pronësi vetëm 7 dynymë tokë, shumicën e së cilës e kanë mbjellë grurë, “për të mbushur barkun me bukë”.

Vullnetarë të shoqërisë civile veprojnë, institucionet heshtin

Haki Përnezha, mësues në shkollën 9-vjeçare Fushë Alie, thotë se janë disa familje që ose nuk i sjellin fëmijët në shkollë, ose e ndërpresin shkollën me periudha të caktuara. Ai numëron rreth 20 fëmijë në këtë fshat që kanë ndërprerë shkollën për arsye ekonomike, ndërsa thotë se edhe familje të tjera rrezikojnë t’i heqin fëmijët nga shkolla, për shkak se nuk munden t’u blejnë as libra.

Zamira Gjeleshi është një tjetër mësuese në Gjimnazin e Maqellarës. Ajo prej 19 vitesh punon si arsimtare. Është diplomuar për studimet master në menaxhim dhe udhëheqje arsimi dhe po tani po kryen studimet e doktoraturës.

“Në vitin 2008, – thotë Zamira, unë kam punuar si vullnetare pranë “Partnerë për Fëmijë” dhe në atë periudhë vetëm në zonën e Maqellarës numëroheshin rreth 96 fëmijë që kishin braktisur shkollën, kryesisht vajza”.

Disa nga arsyet ishin kalimi i sistemit arsimor nga 8+4 në 9+3, pasojat e emigracionit të prindërve, keqmenaxhimi i shkollës,largësia e madhe nga shkolla, relievi i thyer, braktisja e fshehtë, kushtet financiare etj. Por me një bashkëpunim prindër-pushtet vendor-drejtori arsimore është arritur që ky numër të ulet shumë dhe të ofrohet shërbim psikologjik për shkollat 9-vjeçare dhe transport.

World Vision, një organizatë që po punon me fëmijët dhe po i ndihmon ata të mbrohen dhe të ruhen nga çdo lloj abuzimi dhe diskriminimi, ka hapur zyrat e saj në Dibër prej vitit 2008. Në vitin 2010, Ministria e Arsimit dhe Shkencës i jep të drejtën World Vision, të hyjë dhe të punojë në shkollat e të gjithë vendit. Prej asaj kohe, kjo organizatë ka punuar vazhdimisht më fëmijët që kanë probleme me braktisjen e shkollës, për shkak të varfërisë, shëndetit apo problemeve të tjera sociale.

Sipas raportit vjetor të organizatës për vitin 2012, janë rreth 4000 fëmijë në tre komuna: Kastriot, Tomin dhe Maqellarë që janë nën monitorim. Aktualisht, sipas një prej vullnetarëve që bashkëpunon me ëorld Vision, në këto tre komuna janë 20 fëmijë që nuk ndjekin shkollën për arsye se nuk kanë mundësinë që të paguajnë për arsimimin e tyre dhe 4 raste të tjera për arsye se fëmijët janë të sëmurë nga leucemia, sëmundje kockore etj. Një vit më parë gjashtë fëmijë me aftësi të kufizuara iu dhuruan karrige me rrota dhe tani ata e kanë me të lehtë të lëvizin.

Zamira tregon për një fëmijë në Maqellarë që vuan nga autizmi dhe nuk është pranuar as në shkollën e Maqellarës dhe as në një shkollë të posaçme në Durrës. Ndërsa në një familje tjetër, po në këtë fshat, janë katër fëmijë, tre prej të cilëve kanë probleme me të folurin dhe të dëgjuarin. Djali 9 vjeç që nuk flet dhe nuk dëgjon do ta përsërisë klasën e dytë, ndërsa i vëllai 10 vjeç ndjehet i dhunuar psikologjikisht dhe nuk është i afrueshëm me bashkëmoshatarët. Zamira tregon edhe për një djalë, i cili vuan nga astma dhe nuk e frekuenton shkollën për shkak të sëmundjes. Ai nuk merr as ilaçe me rimbursim dhe as përkrahje sociale.

Në Drejtorinë Arsimore të qarkut të Dibrës nuk mund të marrim statistika për fëmijët që nuk kanë mundësi të shkojnë në shkollë, as për analfabetët funksionalë që arrijnë të marrin një dëftesë të shkollës 9 vjeçare. Një punonjës i saj tha se në fund të vitit do të kishim statistika të sakta, pasi aktualisht janë shumë të ngarkuar me përgatitjet për mbylljen e vitit shkollor dhe maturës shtetërore.

Drejtori Arsimit i zonës nuk i’u përgjigj mesazheve dhe telefonatave për t’u intervistuar për këtë artikull

Shkolla 9-vjecare (1)

Emrahi para shkollës ku ka mësuar më parë.

Shifrat zyrtare për braktisjen e shkollës nuk reflektojnë realitetin

Të dhënat e Ministrisë së Arsimit dhe Sportit tregojnë shifra të ulëta të braktisjes së shkollës, ndërsa është e vështirë të gjesh një statistikë të fëmijëve që nuk arrijnë të lexojnë.

Të dhënat e Ministrisë së Arsimit  për braktisjen e shkollës flasin kryesisht vetëm për fëmijët romë dhe egjiptianë. Këto statistika tregojnë se numri i fëmijëve nga ky komunitet janë zero në Dibër e Bulqizë, ndërsa statistikat kombëtare tregojnë se në shkallë vendi janë rreth 2916 fëmijë nga klasa e parë deri në të nëntën dhe mbi 60% e tyre janë të klasave nga e para në të pestë. Në tetor 2013, janë 3370 fëmijë nga klasa e parë deri në klasën e nëntë, ose 65 më pak se një vit shkollor më parë, viti shkollor 2011-2012. Në vitin shkollor 2013-2014 janë mbi 4200 fëmijë romë që ndjekin studimet në arsimin parauniversitar ose gati 150 më shumë se një vit më parë.

Ministrisë së Arsimit i pëlqen që statistikat t’i konvertojë në përqindje, pasi kjo tregon një shkallë të ulët të braktisjes, por kur këto statistika përkthehen në shifra, ato janë shqetësuese. Në fund të janarit 2011 braktisja e shkollës regjistrohej në 0,39%, ndërkohë që kjo shifër në janar 2010 ishte 0,48%, në dhjetor 2009 dhe qershor 2009 ishte përkatësisht 0,53% dhe 0,81%. E përkthyer në shifra, në janar 2011 ishin mbi 1600 nxënës që kanë braktisur shkollën, ndërkohë që kjo shifër në vitin 2009 ka qenë rreth 2300.

Ministria e Arsimit ka ngritur programin “Shansi i dytë” (Udhëzimi nr. 34, datë 8 dhjetor 2004), me anë të të cilit synon rifutjen në sistemin arsimor të fëmijëve që kanë braktisur shkollën apo janë të ngujuar”. Sipas këtij programi, vetëm në vitin 2010-2011 kanë funksionuar 31 klasa në gjithë Shqipërinë, ku kanë ndjekur studimet mbi 600 nxënës, mbi 66% e tyre i përkasin komunitetit rom dhe egjiptian. Ndërsa gjatë vitit 2013 kanë ndjekur shkollën, bazuar në këtë program, 917 fëmijë, ku rreth 300 prej tyre nuk i përkasin komunitetit rom dhe egjiptian. Por statistikat nuk tregojnë nëse pjesa tjetër e fëmijëve janë nga familjet e varfra apo nga familjet e izoluara nga gjakmarrja.

Ministria e Arsimit ka ngritur një rrjet kombëtar të monitorimit të braktisjes së shkollës dhe përveç mbledhjes së statistikave rrjeti përcakton edhe masat që duhen marrë për parandalimin dhe reduktimin e braktisjes së shkollës. Duke filluar nga viti 2011, fëmijët romë i marrin tekstet shkollore falas në arsimin e detyruar, por një gjë e tillë nuk ndodh me fëmijët e familjeve të varfra jo-rome.

Një udhëzim i MAS në tetor 2013 (nr.31, 02.08.2013) përcakton modalitetet se çfarë duhet bërë në rastet e braktisjes së shkollës te fëmijët e që të paktën nuk kanë ndjekur dy klasë të arsimit bazë. Vendimi flet për të drejtat e fëmijëve kur kanë mbushur tetë vjeç dhe nuk janë regjistruar në një klasë, nuk kanë vazhduar klasën e dytë ose kur janë përsëritës. Vendimi përcakton procedurat e regjistrimit, angazhimin e institucioneve dhe Drejtorive dhe Zyrave Arsimore Rajonale, dhe rolin e shkollës, mësuesit kujdestarë, etj. “Drejtoria e shkollës, në bashkëpunim me mësuesin kujdestar organizojnë hartimin e programeve individuale të mësimdhënies dhe të nxënit”, të udhëzimi.

Braktisjen e shkollës për shkak të gjakmarrjes Ministria e ka shumë të ulët. Organizatat joqeveritare flasin për rreth 600 fëmijë që nuk shkojnë dot në shkollë për shkak të gjakmarrjes, por statistikat e MAS tregojnë vetëm Shkodrën me 13 raste, nga të cilat 7 prej tyre janë vajza, si dhe dy raste në Malësinë e Madhe.

Në rregull me ligjet, por jo me realitetin

Sipas Kushtetutës së Shqipërisë, Neni 57, pika 1, thuhet se “Kushdo ka të drejtën për arsimim”. Pika 2 thekson se “Arsimi shkollor i detyrueshëm caktohet me ligj”, ndërsa pika 5 thekson se “Arsimi i detyrueshëm, si dhe arsimi i mesëm i përgjithshëm në shkollat publike është falas”.

Gjithashtu, bazuar në Kushtetutë, funksionon edhe ligji nr. 7952 in vitit 1995 (përmirësuar me ligjin Nr. 8387 të vitit 1998), “Për Sistemin Arsimor Parauniversitar”, ku sanksionohen me ligj parimet dhe standardet e Marrëveshjeve Ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, veçanërisht të drejtat e fëmijëve në fushën e arsimit.

Neni 1 thekson se “Arsimi në Republikën e Shqipërisë është përparësi kombëtare. Ai realizohet në përputhje me parimet e sanksionuara në legjislacionin në fuqi, mbështetet në traditat e arritjet e shkollës sonë kombëtare dhe kryhet në përputhje me marrëveshjet dhe traktatet ndërkombëtare të ratifikuara nga Republika e Shqipërisë. Arsimi respekton të drejtat e fëmijëve dhe të të rriturve të sanksionuara në këto dokumente.

Ligji, përveç sanksionimit në nenet e tij të së drejtës për arsim parashkollor dhe të detyruar publik, detyrimin e prindërve për t’i dërguar fëmijët në shkollë, ndalimin e punës së fëmijëve, etj., sanksionon edhe “të drejtën e fëmijëve me nevoja të veçanta për arsimim special publik falas dhe detyrimin e shtetit për sigurimin gradual të kushteve të nevojshme për këtë qëllim (neni 40) dhe të drejtën e fëmijëve për raste të veçanta, për arsimim të detyruar pranë familjeve në rrugë private (neni 49).

Arsimimi konsiderohet sot si një ndër të drejtat e njeriut më të sanksionuara nga pikëpamja e legjislacionit ndërkombëtar. Konventa mbi të Drejtat e Fëmijëve, miratuar nga OKB në nëntor 1989, i detyrojnë shtetet anëtare për të respektuar standardet e arsimimit, si një ndër të drejtat themelore të fëmijëve. Kjo konventë ka nene të posaçme për fëmijët me nevoja të veçanta arsimore. Gjithashtu, nga viti 1948 deri në vitin 2006, janë miratuar mbi 10 konventa ndërkombëtare mbi të drejtat e fëmijëve, dhe Shqipëria i ka pranuar të gjitha. Ndërsa UNESCO në vitin 1994 ka miratuar Deklaratën “Salamanca”, ku në paragrafin e dytë të saj thuhet: “Çdo fëmijë ka të drejtë themelore për arsim dhe duhet t’i jepet mundësia për të arritur dhe për të ruajtur një nivel të pranueshëm të të mësuarit”.

Fëmijët kanë nevojë të ushqehen me arsim

Pavarësisht ligjit dhe rregulloreve për rastet e braktisjes së shkollës, veprimet publike kanë qenë drejtuar kryesisht ndaj komuniteteve rome dhe egjiptiane, si dhe ndaj fëmijëve të ngujuar për shkak të gjakmarrjes.

Por për rastet e braktisjes së shkollës për shkaqe ekonomike apo varfërisë flitet pak ose aspak.

Ndoshta edhe organizatat joqeveritare e kanë të vështirë të punojnë me këtë kontingjent fëmijësh, për shkak të shtrirjes së gjerë gjeografike. Megjithëse ligji për arsimin parauniversitar ka si qëllim garantimin e së drejtës kushtetuese për arsimimin për të gjithë, kjo nuk garantohet për të gjithë fëmijët në territorin e Republikës së Shqipërisë.

Emrahi, Arifi, Kevin dhe Deni vazhdojnë ta kalojnë fëmijërinë jashtë dyerve të shkollës. Shpesh flenë të uritur nga mungesa e ushqimit, por gjithmonë janë të uritur nga mungesa e shkollimit.

Ministria e Arsimit ka eksperimentuar me një “shkollë me ushqim” në rrethin e Korçës, dhe një shkollë e tillë edhe në Dibër, pse jo në çdo qark, do t’i shpëtonte katër fëmijët dhe qindra të tjerë nga analfabetizmi. Dhe ndonjëri prej tyre nuk do të mbetej një statistikë, por do t’ia shpërblente vendit duke u bërë dikushi në jetë.

*Bujar Karoshi është një gazetar pjesëmarrës në trajnimin gazetaresk të Qendres për Eksekencë në Gazetari – Tiranë (TCJE.org), pjesë e Projektit për Raportimin e të Drejtave të Njeriut. Ky artikull është botuar si pjesë e këtij projekti. Për më shumë informacion: http://tcje.org/en/projects/raportimi-i-te-drejtave-te-njeriut/  

** Te gjitha fotot nga Bujar Karoshi

Posted in Kryesore, Të Drejtat e Njeriut, Veshtrim i Zgjeruar

Albanians expropriated under communism demand compensation to escape poverty

Residents who were expropriated under communism in the Shkodra region say they are now among the poorest in society and demand compensation. Despite being officially compensated with 1 hectare of land in the mid-1990s, in most cases they haven’t received any compensation due to illegal settlers and construction and lack of rule of law to free the land up.

By VIRTYT OMARI*
Shkodra region in northwestern Albania proportionally has the largest number of people whose property was taken away by the former communist state. (Photo: TCJE.org)

Shkodra region in northwestern Albania proportionally has the largest number of people whose property was taken away by the former communist state. (Photo: TCJE.org)

Thousands of Albanians who were expropriated under communism have for two decades lobbied the state to return their property or at least compensate them, but they have failed in their efforts for years, despite promises by consecutive post-communist governments that they will solve the issue of property rights, as guaranteed under the country’s constitution.

In addition, the expropriated say new legislation and government decisions have ran counter not only to their rights as expropriated property owners, but also have led to land and property being granted to those who have illegally occupied it.

Representatives of Property with Justice, an association that lobbies for the rights of the expropriated, says that in proportional population terms the city of Shkodra in northwestern Albania has the largest number of people whose property was taken away by the communist state. About 85 percent of Shkodra’s population owned land and real estate before the communist regime took over in 1945, much of it used to generate income.

However, in a huge reversal of fortunes, expropriation and nationalization of property under communism and then redistribution in the first years of democracy has left former property owners in Shkodra among the poorest people in society.

“Real estate and land are an eternal resource that cannot be compensated with symbolic gestures [in democracy] like it’s still communism,” the association’s head, Ahmet Osja, says in an interview.

Despite being officially compensated with 1 hectare of land in the mid-1990s, in most cases they haven’t received any compensation due to illegal settlers and construction and lack of rule of law to free the land up.

Meanwhile, their 20-year efforts to get their property rights recognized has further depleted their resources due to costs associated with proper documentation, maps and endless court hearings. Property with Justice representatives say that years of suffering under communism were only made worse by lengthy fight for property restitution and compensation.

Initially, the expropriated say they thought that with the return of democracy, the property would go back to those from whom it was taken, but these Shkodra residents were again left without their property.

Representatives of the community say that the governments’ attempts to return 200 square meters as compensation with values far below market value and compensation in installments for occupied property from illegal settlers makes a mockery of essential property rights. They say these actions are only to put a veneer of legitimacy on expropriation to show the EU the governments are trying to be fair, as Albania hopes to join the bloc one day.

Osja, the head of Property with Justice in Shkodra, says that the official Property Restitution and Compensation Agency in Tirana (PRCA) has illegally given land in tourist areas that have offset only some of the claims submitted with the city hall in Shkodra.

“PRCA Tirana has brought a series of problems, such as the type of documents they provide, since it doesn’t recognize old deeds issued by the Albanian state, seeking instead cadastral documents, mortgage papers, plans, etc, all done with unjustified delays and irresponsible employees,” Osja says.

He explains that the cost of issuing these documents is too high for the empty pockets of the expropriated, who were persecuted under communism and are still broke under the democratic system.

“Those who have managed to get back their property or compensation have done so through individual merit, not through the support of rule of law,” says Osja. “Ignoring the law and arbitrary actions have been the main features of the behavior of successive governments with former property owners.”

In Shkodra, the expropriated community has not only failed to get monetary compensation, but also physical compensation with land elsewhere.

Authorities were supposed to compensate former property owners at a free area of 40 hectares in Velipoja, a coastal area. It was meant to bring development and foreign investment in tourism to the area. But, according Osja, politicians and government officials failed to deliver because it went against their interests.

“So, by their actions and inactions, they prevented attracting international capital, and allowed the area in question to be stolen and broken into hundreds if not thousands of parcels, while failing to deliver on a huge burden for the state — property compensation,” he adds.

The association has urged the Albanian government to make appropriate corrections to the legalization law in order for compensation for the original owners to be made within three months from the date of publication  in the Official Journal of the relevant decisions of the government in order to avoid lengthy delays in payments.

Another concern of those expropriated relates to the amount of money being placed in the compensation fund through the legalization of the property of what the expropriated call “land occupiers” or the people who settled and built on property that was not their own in the early days of the democratic state.

“Violators of the law and occupiers of land must pay market prices rather than the ridiculous [low] figures set [by the government]. There is no reason for the Albanian state and the Albanian taxpayer to pick up the tab for the land occupiers,” Osja says.

The expropriated Albanians’ have also asked through their association that that officials at offices of property registration provide maps of 1938, 1941, 1950 and 1962 as well as simplify documentation requirements for  property owners.

Meanwhile, the financial bill that the Albanian government owes in compensation to the expropriated continues to grow after several Albanian families have won cases at the European Court of Human Rights in Strasbourg against the Albanian state.

A deadly problem: About 8,000 killed in property disputes

A lack of clear law-based solution to property disputes has led to personal conflict between people claiming the same property.

In the past 20 years since the fall of communism, official data show that 8,000 have been killed in property disputes, mainly caused by the passage of Law No. 7501 in 1991 shortly after the establishment of a pluralistic democratic system. The law was built on the principle that “the land belongs to those who work on it,” effectively expropriating old owners of most rights.

The Shkodra region was among the ones that was most hit by the new law given the fact that most of its residents would have profited more from returning to the old property rights.

World Bank: An ongoing challenge

The issue of disputes in terms of property rights is seen as a key problem by international bodies that look into Albania’s economy. World Bank, for example, considers it an ongoing challenge.

“Despite several efforts to reform, property rights in Albania, they are not sufficiently safe and pose a significant challenge to the government,” notes a recent World Bank report.

Problems have arisen from the incomplete registration of property borders, the lack of accurate cadastral cards and, in many cases, and the lack of reliable information on the ownership. Although Albania has adopted a law that requires restitution or compensation of former owners whose properties were expropriated during the communist regime, its application remains incomplete, the report adds.

Informal occupation of land and illegal buildings seem to have originated in rapid internal migration during the 1990s, when a third of the population in some rural counties, mainly the northern and mountainous areas migrate to urban and coastal areas in search of better opportunities to earn income, despite the lack of infrastructure adequate housing or public services delivery.

The 1991 law seen as root of the problem

The widely argued Law No. 7501 on land, which was approved in 1991, has set the property right legal framework for the return of property has had a huge impact. This law allowed the privatization of real estate to people who are former owners of the period before 1944 farmland separating the working people.

“State authorities have failed mainly to prevent illegal occupation of land and illegal construction, and it is estimated that up to a third of all buildings in Albania are illegal due to the lack of a clear property title and, or a building permit in possession of the people that occupy them,” notes the World Bank report .

It is estimated that in the early 1990s across the country there were 350,000 to 400,000 buildings constructed, which make up a third of total inventory in the country and have cost about 10 billion euros.

 *Vyrtyt Omari is a journalist participating in the Human Rights Reporting Project of the Tirana Centre for Journalistic Excellence (TCJE.org). This article is published as part of the training and reporting project. For more information: http://tcje.org/en/projects/human-rights-reporting/

 

 

 

 

 

 

 

Posted in Featured, Human Rights, In-Depth View

Të shpronësuarit e komunizimit kërkojnë dëmshpërblim për t’i shpëtuar varfërisë

Ish-pronarët futen ndër shtresat më të varfra të Shkodrës. Megjithëse në vitet 1993-1996 atyre iu kthye sipas ligjit 1 hektar tokë, në të shumtën e rasteve nuk arritën t’i merrnin realisht për shkak të zënieve t paligjshme dhe mosfunksionimin siç duhet të mekanizmit të lirimit të pronës.

Nga VIRTYT OMARI*
Ndër më të dëmtuarat nga moskthimi e kompensimi i pronave është qyteti veri-perëndimor i Shkodrës, nisur nga fakti se kjo zonë ka pasur një numër të shumtë pronarësh të vjetër.

Ndër më të dëmtuarat nga moskthimi e kompensimi i pronave është qyteti veri-perëndimor i Shkodrës, nisur nga fakti se kjo zonë ka pasur një numër të shumtë pronarësh të vjetër. (Foto: TCJE.org)

Kthimi dhe kompensimi i pronave tek pronarët e vjetër në Shqipëri duket se ka shënuar dështime të përvitshme duke filluar që në vitet e para të pas 1990-s e deri në ditët e sotme. Të gjitha qeveritë e postdiktaturës premtonin se do të merreshin seriozisht me çështjen e pronës si një e drejtë e njeriut dhe kushtetuese, por faktet tregojnë se deri tani është bërë fare pak.

Ish pronarët thonë se për më tepër, nxjerrja e ligjeve dhe e vendimeve të qeverisë që binin në kundërshtim jo vetëm me të drejtën e pronarëve, por edhe ndërmjet tyre kanë bërë që jo vetëm prona të mos shkojë tek i zoti, por të ligjërohen grabitësit.

Sipas drejtuesve të shoqatës “Pronësi me drejtësi”, qyteti i Shkodres, në raport me numrin e popullsisë është qyteti me numrin me të madh të pronarëve të tokave. Rreth 85 përqind e shkodranëve para viteve 1944, pak para vendosjes së diktaturës, kanë qenë pronarë tokash pasi ishte një tendencë e kohës për të pasur në pronësi pasuri të paluajtshme mbi bazën e së cilës zhvillohej aktiviteti fitimprurës.

Por pas shpronësimit dhe shtetëzimit në komunizëm dhe rishpërndarjes në vitet e para të demokracisë, ish pronarët shkodranë jo vetëm që nuk kanë më trashëgiminë e pronës po futen ndër shtresat më të varfra të zonës.

“Prona e patundshme është e perjetshme dhe shpërblimi i saj nuk mund të jetë simbolik si në kohë të komunizmit”, shprehet në një intervistë Ahmet Osja, kryetar i shoqatës “Pronësi me drejtësi”.

Atyre në vitet 1993-96 iu kthyen sipas ligjit 10 dynym (1 hektar) toke, por edhe këto në të shumtën e rasteve nuk arritën t’i merrnin realisht për shkak të zënieve të paligjshme dhe mosfunksionimin siç duhet të mekanizmit të lirimit të pronës.

Ndërkohë, interesimi i tyre 20-vjeçar për njohjen e kthimin e pronave dhe tashmë edhe për kompensimin i ka varfëruar më tepër për shkak të kostove që ka nxjerrja e dokumentacioneve, pagesa e topografëve si dhe seancat e pafundme gjyqësore.

Për vite me radhë, kalvarit të vuajtjeve të diktaturës komuniste iu shtua edhe kalvari i ndjekjes së procesit të kthimit e kompensimit të pronave. Fillimisht u mendua se me ardhjen e demokracisë prona do shkonte tek i zoti, por përsëri shkodranët u ndjenë të shpërfillur njësoj si para 1990-tës.

Për pronarët shkodranë, dhe jo vetëm, tentativat e qeverive për kompensim të 200 metrave katrorë edhe ato me vlera jo reale, por edhe kompensimi me këste për pronat e zëna nga grabitësit që po legalizohen është një tallje që nuk do të përfundojë kurrë. Sipas tyre, këto veprime kryhen thjesht për t’i treguar vendeve të Bashkimit Evropian se po bëjnë ç’është e mundur për pronat në Shqipëri.

Kryetari i shoqatës së pronarëve të vjetër në Shkodër, “Pronësi me drejtësi”, Osja thotë se Agjencia e Kthimit dhe Kompensimit të Pronave (AKKP) në Tiranë ka kthyer prona në mënyrë të paligjshme në zona turistike dhe ka kompensuar vetëm disa nga ato që kanë qenë në dosjet e dorëzuara nga institucioni i Bashkisë Shkodër.

“AKKP Tiranë ka sjellë një seri problematikash, si në hartimin e dokumentacionit nga pronarët, meqë nuk njeh tapinë e vjetër të shtetit shqiptar, duke  kërkuar dokumente kadastrale, hipotekore, plane të rilevimit, pa harruar zvarritjet e pajustifikueshme të nëpunësve të pandërgjegjëshëm”, thotë Osja.

Ai shpjegon se kostoja e nxjerrjes së këtyre dokumentacioneve është shumë e lartë për buxhetin e pronarëve të vjetër, të cilët u rrënuan ekonomikisht, jo vetëm gjatë periudhës së diktaturës, por edhe pas viteve ‘90, kur u mendua se u ndërrua sistemi.

“Përsa i takon pronarëve që kanë arritur të përfitojnë kthim, apo kompensim prone është meritë individuale e tyre dhe jo e shtetit ligjor.” thotë Osja. “Nëpërkëmbja e ligjit, dhunimi i tij dhe arbritariteti i pushtetit është tipari kryesor i sjelljes së qeverive të njëpasnjëshme me pronarët dhe pronën e ligjshme”, thotë Osja.

Problem për shkodranët ka mbetur jo vetëm mos zbatimi i ligjit të kompensimit monetar, por dhe i atij të kompensimit në natyrë.

Zona e Shkodrës ka pasur për kompensim të pronarëve të trojeve dhe tokave të zëna një sipërfaqe prej 40 hektarësh në bregdetin e plazhit të Velipojës. Kjo parashikonte te sillte zhvillim dhe investime të huaja ne fushën e turizmit në këtë zonë. Por, sipas Osjes, realisht politikanët dhe qeveritarët nuk lejuan që kjo të ndodhte sepse cënonte interesat e tyre.

“Pra, me veprimet dhe mosveprimet e tyre nuk lejuan tërheqjen e kapitalit ndërkombëtar, por lejuan që sipërfaqja në fjalë të grabitet e të copëtohet në qindra për të mos thënë mijëra parcela pa hequr një barrë të madhe kompensimi që ka shteti”, thotë ai.

Shoqata i kërkon qeverisë shqiptare të bëjë sipas ligjit korrigjimet përkatëse në ligjin e legalizimeve në mënyrë që pagesa e pronarëve të bëhet brenda tre muajve nga dita e botimit në fletoren zyrtare të vendime përkatëse të qeverisë.

Një tjetër kërkesë ështe edhe heqja dorë nga përdorimi i fondit të kompensimit të pronarëve për shpërblimin e shpronësimeve për efekt legalizimi.

Shoqata kërkon urgjentisht dhe sa nuk është vonë të rishikohen edhe një herë pagesat që do të bëjnë sipas ligjit ato që ajo i quan “pushtuesit e tokave” duke rishikuar çmimet dhe eliminuar përdorimin e letrave me vlerë.

“Shkelësit e ligjit dhe pushtuesit e tokave duhet të paguajnë me çmimet e  tregut dhe jo me shifrat qesharake që janë vendosur. Nuk ka pse të paguajë taksapaguesi shqiptar dhe shteti shqiptar e aq më pak pronarët shqiparë për pushtuesit e tokave.

Shoqata kërkon gjithashtu nga zyrat rajonale të regjistrimit të pronave të paluajtshme të sigurojnë hartat e viteve 1938, 1941, 1950 dhe  1962 si dhe thjeshtimin e dokumentacionit të kërkesave të pronarëve për pronat e tyre.

Ndërkohë, fatura financiare që shteti shqiptar detyrohet për kompensimin e pronave përmban shifra të papërballueshme që sa vijnë e shtohen për shkak të gjyqeve të fituara nga pronarët në Gjykatën Europiane të të Drejtave të Njeriut në Strasburg.

Rreth 8,000 të vrarë për çështje pronësie

Nga ana tjetër, moskthimi apo kompensimi i pronës ka bërë që në shumë raste të këtë konflikte jo thjesht verbale, por edhe me armë ndërmjet pronarëve të vjetër dhe grabitësve të tyre.

Gjatë 20 viteve të fundit të demokracisë shifrat flasin për mbi 8,000 të vrarë për çështje pronësie, kryesisht të shkaktuara nga përplasjet që solli ligji 7501 në vitin 1991 fill pas vendosjes së sistemit pluralist sipas parimit “Toka i përket atij që e punon”.

Ndër më të dëmtuarat nga moskthimi e kompensimi i pronave është qyteti veri-perëndimor i Shkodrës, nisur nga fakti se kjo zonë ka pasur një numër të shumtë pronarësh të vjetër.

Në një raport të drejtat mbi pronën e paluajtshme në Shqipëri, Banka Botërore e quan mbrojtjen e tyre si një sfidë të vazhdueshme.

“Përkundër disa përpjekjeve për të bërë reformë, të drejtat mbi pronën në Shqipëri nuk janë mjaftueshmërisht të sigurta dhe përbëjnë një sfidë të rëndësishme ndaj qeverisjes”, thotë raporti.

Problemet kanë dalë nga regjistrimi fillestar i paplotë i titujve, mungesa e kartelave të  sakta kadastrore dhe, në shumë raste, mungesa e informacionit provues të besueshëm për pronësinë. Megjithëse Shqipëria ka miratuar një legjislacion i cili kërkon kthimin ose kompensimin e ish-pronarëve pronat e të cilëve janë shpronësuar në regjimin komunist, zbatimi i tij mbetet jo i plotë, shton raporti.

Zënia informale e tokës dhe ndërtimet e paligjishme duket se e kanë zanafillën në migrimin e vrullshëm të brendshëm gjatë viteve 1990 kur një e treta e popullsisë së disa qarqeve  rurale, kryesisht veriore dhe malore, migruar në zona urbane dhe bregdetare, në kërkim të mundësive më të mira për të fituar të ardhura, përkundër mungesës së një infrastrukture të përshtatshme strehimi apo të ofrimit të shërbimeve të publike.

Rrenja e problemit: Ligji i vitit 1991

Shumë i përfoluri Ligji nr. 7501 për tokën, i cili është miratuar në vitin 1991 përpara se të dilte korniza ligjore për kthimin e pronave ka patur një ndikim të madh. Ky ligj lejonte privatizimin e pasurive të paluajtshme tek persona që nuk janë ish-pronarë të periudhës përpara vitit 1944 duke ndarë tokat bujqësore personave që i punonin.

“Autoritetet shtetërore nuk kanë arritur kryesisht ta pengojnë zënien e paligjshme të tokës dhe ndërtimet e paligjshme, dhe, vlerësohet se, deri në një e treta e të gjitha ndërtesave në Shqipëri janë të paligjshme për shkak të mungesës së një titulli të qartë dhe/ose një lejeje të rregullt ndërtimi të personave që i kanë në shfrytëzim ato”, thotë raporti i Bankës Botërore.

Vlerësohet se në gjithë vendin janë ngritur pa leje pas fillimit të viteve 1990 rreth 350,000 deri në 400,000 ndërtesa të cilat përbëjnë një të tretën e inventarit strehues gjithsej dhe kanë kushtuar afro 10 miliard euro për t’u ndërtuar.

*Vyrtyt Omari është gazetar pjesëmarrës në projektin e Qendrës për Eksekencë në Gazetari – Tiranë (TCJE.org) Raportimi i të Drejtave të Njeriut. Ky artikull është botuar si pjesë e këtij projekti trajnues dhe raportues. Për më shumë informacion: http://tcje.org/en/projects/raportimi-i-te-drejtave-te-njeriut/ 

Posted in Kryesore, Të Drejtat e Njeriut, Veshtrim i Zgjeruar

Albania’s rainbow fears

The Albanian LGBT community continues to face social stigma, despite a progressive legal framework and investments from the international community

By SASHENKA LLESHAJ / TCJE.org*

It rained heavily that weekend, but they rode their bikes on Albania’s main boulevard anyway, waiving the rainbow flag that has come to symbolize gay rights around the world.

Members of Albania’s LGBT community, joined by supporters and activists, held their third annual rally against homophobia in Tirana (Photo courtesy of Xheni Karaj)

Members of Albania’s LGBT community, joined by supporters and activists, held their third annual rally against homophobia in Tirana (Photo courtesy of Xheni Karaj)

Members of Albania’s LGBT community, joined by supporters and activists, held their third annual rally against homophobia, riding bicycles through Tirana’s main Nation’s Fallen Boulevard on May 21.

“Our  main message is that we are all equal and enjoy the same rights as the rest of society,” Xheni Karaj, one of the organizers said.

Yet, participants said, there were just as many foreigners in the group as there were Albanians; just as many straight gay-rights supporters as there were Albanian gays and lesbians in a group.

Though there has been more awareness in recent years, Albanian gays and lesbians still remain in the shadows of society. They continue to face social stigma in a country where conservative values prevail, despite the fact that the country has implemented a progressive legal framework to protect gay rights and the international community has invested heavily to foster acceptance.

Unlike other countries in the region where similar rallies have either faced violence or been cancelled for fear of violence, Albania’s was peaceful and lacking in any incident, though police had clearly increased their presence and accompanied the entire ride.

A generational shift

Yet the rally did not go ignored by those who oppose gay rights. Social media channels were abuzz with mostly angry messages characterizing homosexuality as “a disease” and as “un-Albanian.”

There was organized public reaction as well.

On May 21, 59 intellectuals and public figures from Albania, Kosovo and Macedonia signed a “pro-family” petition, arguing for a “healthy family makes a healthy homeland”.

“No support should be given to public models that turn our society into a Sodom and Gomorrah,” the petition said, specifically targeting the LGBT community.

The petition was led by older respected public figures, like 78-year old Kosovo academic Adem Demaci and 84-year-old Tirana footballer Shyqyri Rreli, but also included young entertainers like Ermal Mamaqi, Sidrit Bejleri and Jonida Maliqi. Men who signed to petition outnumbered women by a large margin.

In the same spirit, the nationalist Red and Black Alliance party earlier this month also announced the start of what it calls a “Pro-Family, Pro-moral” campaign with its leader Kreshnik Spahiu targeting the LGBT community directly a in a press conference.  He said homosexually represented “a virus” that could spread problems in Albanian society.

“Property, family are not safe from unemployment and crime today. That should be the priority of Albanian rallies,” Spahiu said. “We can’t rally for immorality.”

Monitoring public reaction, a generational difference could be seen relation to social attitudes towards the LGBT community.  While the majority of LGBT activists and among the youth and young people are the ones to express more open stances on their support about the rights of the LGBT community, there is still a prevailing rigidness among the older population which tends to argue its position in relation to values, tradition, family and religion.

Global experience shows it is not unusual for family-based values to be emphasized by anti-gay fractions, as May 15 is the International Day of the Families, and many anti-gay activists and religious communities celebrate it as counterbalance for May 17, the Global Day Against Homophobia.

Albania has seen direct cases of hate speech in in the past, with no legal consequences for the perpetrators. Legality Movement Party leader Ekrem Spahia, then a deputy minister, called for “beating them with sticks” in 2012, referring to the gays, comments were met with bitter reactions from many international and national actors and civil right defenders.

His comments came after Albanian passed a new anti-discrimination law in 2010 ─ qualified as a very progressive law and in line with European standards. Spahia was sued under the law but no legal measure was taken against him. Hopes at the time were centered on a newly formed structure under the same law ─ the Commissioner on Anti-Discrimination. Yet, apart from public statements against hate speech, no concrete measures followed.

Experts say Spahia’s case put many question marks on Albania’s substantial commitments to really respect and actively protect the human rights of marginalized groups. The law on anti-discrimination, without willingness to move forward with law enforcement, looked good just on paper as a ticked box for the long list of EU conditions.

International investment

United Nations Resident Coordinator and UNDP Resident Representative in Albania Zineb T. Benjelloun says Albanian institutions have increasingly engaged in protecting and promoting LGBT rights. That spirit of respect for diversity needs to spread to all of society, she said.

“The Garden of Diversity … is a mark of Tirana’s spirit towards LGBT rights,” she wrote in an editorial last week, referring to a special space in Tirana set up by the UN to celebrate diversity.

The UN has been only one of the international bodies and civil rights groups that have long been engaged into supporting LGBT rights in Albania.

The Dutch and U.S. embassies have been front runners along with the Delegation of the EU to Albania. While the EU has constantly emphasized the need to respect human rights in order for Albania to progress with accession steps, its diplomatic body’s statements have been a strong public voice in supporting all of the initiatives taken by the LGBT community to promote its rights, including the latest one ─ the Gay Ride.

Yet the involvement of international organizations in promoting LGBT rights in Albania has not been without local detractors.

When the U.S. Ambassador to Tirana Alexander Arvizu took to Facebook to express his views against homophobia, he faced a deluge of negative comments from Albanians.

“I understand that change is difficult, but people need to respect each other’s rights… Gay rights are human rights,” Arvizu noted.

The responses included references to homosexulaity as a “mental illness” or “handicap.”

“The real Albanian that has Albanian blood is not homosexual,” wrote one commenter identified through his Facebook page as Dhimo Hoxha.

Such attitudes show that parts of Albanian society have a long way to go, activists say. It was back in 1990, the General Assembly of the World Health Organization removed homosexuality from its list of diseases by stating that “homosexuality is not a disease, a disturbance or a perversion.”

A hostile region

Yet, if looking at the broader picture where the region is taken into consideration, comparatively Albania presents a better picture of respect for the LGBT community accounting for better stances from the governments and the general public.

For instance, the situation in Serbia is much greyer with officials standing against any initiative to conduct a Gay Pride parade in Belgrade after clashes took place in 2010. This record of violence is not even comparable to the Albanian case.

Furthermore, although religious communities in Albania do also promote a conservative set of values related to family and marriage between men and women, they have been careful in their statements and language used when referring to LGBT.

The head of the church in Montenegro, Metropolitan Amfilohije, recently stated that “by sending the floods on them, God was punishing his people for Conchita Wurst [the drag queen winner] of Eurovision and the upcoming gay pride marches in Belgrade and Podgorica.”

Even though the picture in Albania looks relatively positive, The European Social Survey conducted by the Open Society Foundation in Albania in 2013 showed a less optimistic picture. According to this survey, 53 percent of Albanians believe that “gays and lesbians should not be free to live life as they wish”. If this indicator is taken into consideration, then Albania would be the most homophobic country compared to the other European countries that were included in the survey.

Despite the fact that attitudes of Albanians towards the LGBT the fact that the rainbow flag was peacefully flown in Tirana on May 17, shows the first steps have been taken, human rights experts say.

But gay activists at the rally on May 7 say there are now many concerns to be taken head on — discrimination, unemployment — but above all alienation from family and friends.

Kristi Pinderi, one of the representatives of the LGBT community, that after the barrier of holding the rallies was passed, now people are starting to hear the real life difficulties Albanian homosexuals, because they, like many other Albanians face a series of problems that are only made worse by the fact that they are gay.

*Sashenka Lleshaj is a participant in the Human Rights Reporting Project of the Tirana Centre for Journalistic Excellence. This article is published as part of the project. Click here for more information

Posted in Featured, Human Rights, In-Depth View

Frika e shqiptarëve nga ylberi

Komuniteti LGBT në Shqipëri vazhdon të përballet me stigmë sociale, pavarësisht një kuadri legjislativ progresiv dhe investimeve nga komuniteti ndërkombëtar.

Nga SASHENKA LLESHAJ / TCJE.org*

Binte shi pa ndalur në fundjavë, por megjithatë ata i pedaluan biçikletat e tyre përgjatë bulevardit kryesor të Tiranës, duke valëzuar flamurin e ylbertë që tashmë simbolizon të drejtat e homoseksualëve rreth e qark botës.

Anëtarë të komunitetit shqiptar të LGBT-ve dhe mbështetës mbajtën manifestimin e tyre të tretë vjetor kundër homofobisë në Tiranë më 17 Maj. (Foto kortezi e Xheni Karaj)

Anëtarë të komunitetit shqiptar të LGBT-ve dhe mbështetës mbajtën manifestimin e tyre të tretë vjetor kundër homofobisë në Tiranë më 17 Maj. (Foto kortezi e Xheni Karaj)

Anëtarë të komunitetit shqiptar të LGBT-ve, të ndjekur nga mbështetës dhe aktivistë, mbajtën manifestimin e tyre të tretë vjetor kundër homofobisë, duke pedaluar biçikleta përgjatë bulevardit kryesor të Tiranës, Dëshmorët e Kombit, më datë 17 Maj.

“Mesazhi ynë kryesor është që ne jemi të gjithë të barabartë dhe gëzojmë të njëjtat të drejta si pjesa tjetër e shoqërisë”, tha Xheni Karaj, një prej organizatorëve.

Por pjesëmarrësit u shprehën se pati po aq të huaj sa edhe shqiptarë në grup; po aq heteroseksualë mbështetës të të drejtave të homoseksualëve sa edhe gay dhe lesbike shqiptarë në grup.

Edhe pse ka pasur më shumë sensibilizim gjatë viteve të fundit, homoseksualët shqiptarë akoma mbeten në hije të shoqërisë. Ata vazhdojnë të përballen me një stigmë sociale në një vend ku vlerat konservative mbizotërojnë, pavarësisht faktit që Shqipëria ka implementuar një kuadër legjislativ progresiv në mënyrë që të mbrojë të drejtat e homoseksualëve dhe komuniteti ndërkombëtar ka investuar gjërësisht për të nxitur pranueshmërinë e tyre.

Gjithësesi, ndryshe nga vendet e tjera në rajon ku manifestime të ngjashme janë përballur me dhunë ose janë anulluar nga frika e dhunës, manifestimi në Shqipëri ishte paqësor, pa ndonjë incident, kjo edhe si pasojë e faktit që policia e kishte rritur ndjeshëm prezencën e vet duke e shoqëruar të gjithë pedalimin.

Një ndryshim brezash

Pedalimi nuk kaloi pa u vënë re nga ata që kundërshtojnë të drejtat e homoseksualëve. Kanalet e mediave sociale ishin plot me mesazhe më së shumti të inatosura që e karakterizonin homoseksualitetin si “sëmundje” dhe si dicka “jo-shqiptare”.

Kishte gjithashtu reagime publike të organizuara.

Me 21 Maj, 59 intelektualë dhe figura publike nga Shqipëia, Kosova dhe Maqedonia nënshkruan një peticion “pro familje”, nën moton “Familje e shëndoshë ─ Atdhe i shëndoshë”.

“Jo përkrahje publike modeleve që e shndërrojnë shoqërinë tonë në Sodomë dhe Gomorrë!” tha peticioni, duke shënjestruar komunitetin LGBT në mënyrë direkte.

Peticioni kryesohej nga figura të respektuara publike të moshës së tretë, si akademiku kosovar 78-vjeçar Adem Demaçi dhe futbollisti tiranas 84-vjeçar Shyqyri Rreli, ndërkohë që përfshinte edhe figura publike më të reja si Ermal Mamaqi, Sidrit Bejleri dhe Jonida Maliqi. Numri i burrave që nënshkruan peticionin ishte shumë më i madh sesa numri i grave.

Në të njëjtën frymë, partia nacionaliste Aleanca Kuq e Zi në fillim të muajit gjithashtu shpalli fillimin e një fushate të quajtur “Pro Familje, Pro Moral”, me liderin e saj Kreshnik Spahiu që shënjestroi direkt komunitetin LGBT gjatë një konference për shtyp. Ai u shpreh se homoseksualiteti ishte një “virus” që mund të shkaktonte probleme në shoqërinë shqiptare. “Prona, familja nuk janë të siguruara nga papunësia dhe krimi sot. Këto duhet të jenë prioriteti i manifestimeve në Shqipëri”, tha Spahiu. “Ne s’mund të manifestojmë në mbështetje të imoralitetit”.

Nga një monitorim i reagimit publik mund te vërehet një ndryshim brezash në qëndrimet sociale ndaj komunitetit LGBT. Ndërkohë që shumica e aktivistëve LGBT janë të rinj dhe të rinjtë janë ata që shfaqin qëndrimet më të hapura në mbështetjen ndaj të drejtave të komunitetit LGBT, akoma mbizotëron një ngurtësi në qëndrimet e pjesës tjetër të popullsisë në lidhje me këto të drejta, duke qënë se këta të fundit priren të argumentojnë pozicionin e tyre duke iu referuar vlerave, traditës, familjes dhe fesë.

Eksperienca botërore tregon që nuk është e pazakontë që vlerat e bazuara mbi familjen të theksohen nga grupet anti gay, gjë kjo që vërtetohet edhe nga fakti që 15 Maji është Dita Ndërkombëtare e Familjes dhe shumë aktivistë anti gay dhe komunitete fetare e festojnë atë edhe si një kundërpeshë për 17 Majin, Ditën Ndërkombëtare Kundër Homofobisë.

Shqipëri ka parë raste të drejtpërdrejta të përdorimit të gjuhës së urrejtjes në të shkuarën, ku asnjë masë ndëshkuese nuk është marrë ndaj personave në fjalë. Në vitin 2012, Lideri i Partisë Lëvizja e Legalitetit, Ekrem Spahia, në atë kohë zëvendës ministër, bëri thirrje që homoseksualëve t’u “futeshin në hu”, komente këto që u pritën me reagime të ashpra nga shumë aktorë kombëtarë dhe ndërkombëtarë si dhe nga mbrojtës të të drejtave civile.

Komentet e tij vinin pas kalimit të një ligji të ri kundër diskriminimit në Shqipëri në 2010-ën, i cili u cilësua si një ligj mjaft progresiv dhe në përputhje me standartet europiane. Edhe pse deklarat e Spahias mund të ndëshkoheshin sipas ligjit, asnjë masë ligjore nuk u ndërmorë kundër tij. Shpresat në atë kohë u varën tek një organ i ri i krijuar sipas të njëjtit ligj ─ Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi. Edhe në këtë rast, përveç deklaratave publike kundër gjuhës së urrejtjes, asnjë masë konkrete nuk u ndërmorë.

Ekspertët thonë se rasti i Spahias vendos shumë pikëpyetje mbi angazhimin substancial të Shqipërisë që vërtetë të respektojë dhe mbrojë të drejtat themelore të grupeve të margjinalizuara. Ligji mbi anti-diskriminimin pa vullnetin për të ecur përpara me përforcimin e ligjit duket mirë vetëm në letër, si përmbushje formale e një prej kritereve në listën e gjatë të kushteve të BE-së.

Investimi ndërkombëtar

Kordinatorja e Përhershme e Kombeve të Bashkuara dhe UNDP-së në Shqipëri Zineb T. Benjelloun thotë se institucionet shqiptare janë angazhuar gjithnjë e më shumë në mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të LGBT-ve. Kjo frymë e respektit për të ndryshmen duhet të shpërndahet në të gjithë shoqërinë, tha ajo.

“Kopshti i Diversitetit … është një shenjë e frymës shqiptare kundrejt të drejtave të LGBT-ve” shkroi ajo në një editorial javën e shkuar duke iu referuar një hapësire të veçantë në Tiranë, e ndërtuar nga OKB-ja për të celebruar diversitetin. OKB-ja nuk ka qënë e vetmja organizatë nga trupi diplomatik dhe grupet e të drejtave civile që është angazhuar prej kohësh në mbështetje të të drejtave të LGBT-ve në Shqipëri.

Ambasada Hollandeze dhe ajo e Shteteve të Bashkuara, sëbashku me Delegacinin e BE-së në Shqipëri, kanë qënë gjithashtu në krye të nismave të ngjashme. Ndërkohë që BE-ja ka theksuar gjithnjë nevojën për të respektuar të drejtat e njeriut si kusht për avancimin e Shqipërisë me hapat e antarësimit, përfaqësitë diplomatike të vendeve anëtare kanë qënë një zë i fuqishëm publik në mbështetje të të gjitha nismave të ndërmarra nga komuniteti LGBT në promovimin e të drejtave të tyre, përfshirë nismën e fundit ─ Pedalimin LGBT.

Ndërkohë, përshirja e organizatave ndërkombëtare në promovimin e të drejtave të LGBT-ve në Shqipëri nuk ka kaluar pa kundërshtime lokale.

Kur Ambasadori i SH.B.A-së ne Tiranë, Alexander Arvizu, iu drejtua Facebook-ut për të shprehur pikëpamjet e tij kundër homofobisë, ai u përball me një seri komentesh negative nga shqiptarët.

“Unë e kuptoj që ndryshimi është i vështirë, por njerëzit duhet të respektojnë të drejtat e njëri-tjetrit … Të drejtat e homoseksualëve janë të drejtat e njeriut”, theksoi Arvizu.

Përgjigjet përfshinin referenca ndaj homoseksualitetit si “sëmundje mendore” apo “gjymtim”. “Shqiptari i vërtetë që ka gjak shqiptari nuk është homoseksual”, shkruante njëri nga komentuesit, i identifikuar në Facebook si Dhimo Hoxha.

Qëndrime të tilla tregojnë se një pjesë e shoqërisë shqiptare ka akoma rrugë për të bërë, thonë aktivistët. Ishte viti 1990, kur Asambleja e Përgjithshme e Organizatës Botërore të Shëndetësisë e hoqi homoseksualitetin nga lista e saj e sëmundjeve duke thënë se “homoseksualiteti nuk është një sëmundje, çrregullim apo perversitet”.

Një rajon armiqësor

Ndërkohë, nëse shikohet korniza më e gjerë ku rajoni merret në konsideratë, krahasimisht Shqipëria paraqet një situatë më të mirë të respektit për komunitetin LGBT.

Për shembull, situata në Serbi është shumë më gri me zyrtarët dhe qeveritarët që janë kundër çdo nisme për të zhvilluar një Paradë Krenarie Gay [Gay Pride Parade] në Beograd pas përplasejeve të dhunshme që ndodhën në vitin 2010. Kjo histori dhune nuk është as e krahasueshme me rastin e Shqipërisë.

Për më tepër, edhe pse komunitetet fetare në Shqipëri gjithashtu promovojnë një seri vlerash konservative që lidhen me familjen dhe martesën midis një burri dhe një gruaje, ato kanë qënë të kujdesshme në deklaratat dhe gjuhën e përdorur kur u janë referuar LGBT-ve, thonë ekspertët e të drejtave të njeriut.

Kreu i Kishës së Malit të Zi, Metropoliti Amfilohije, deklaroi para pak kohësh se “duke dërguar përmbytjet mbi ta, Zoti po e ndëshkonte popullin e tij për Conchita Wurst të Eurovizionit dhe për manifestimet gay që janë planifikuar për në Beograd dhe Podgoricë”.

Edhe pse situata në Shqipëri duket relativisht pozitive, Sondazhi Social Europian [European Social Survey] i zhvilluar nga Fondacioni për Shoqëri të Hapur në Shqipëri në vitin 2013-të tregoi një tablo më pak optimiste. Sipas këtij sondazhi, 53 përqind e shqiptarëve besonin se “homoseksualët nuk duhet të jenë të lirë të jetojnë jetën e tyre si te dëshirojnë”. Nëse ky tregues merret në konsideratë, atëherë Shqipëria do të ishte vendi më homofobik krahasuar me vendet e tjera europiane që ishin pjesë e sondazhit.

Pavarësisht qëndrimeve të shqiptarëve ndaj LGBT-ve, fakti që flamuri i ylbertë u hap në mënyrë paqësore në Tiranë më 17 Maj tregon se hapi i parë është hedhur, thonë ekspertët e të drejtave të njeriut.

Por aktivistët e të drejtave të homoseksualëve gjatë manifestimit të 17 Majit thanë se ka shumë shqetësime që akoma mbeten si diskriminimi, papunësia, por mbi të gjitha alienimi nga familja dhe shoqëria.

Kristi Pinderi, një nga përfaqësuesit e komunitetit LGBT, thotë se pas kalimit të barrierës për zhvillimin e manifestimeve, tani njerëzit po fillojnë të dëgjojnë vështirësitë e vërtetat jetësore me të cilat përballen homoseksualët në Shqipëri, pasi ata, si shumë shqiptarë të tjetër, përballen me një seri problemesh të cilat përkeqësohen edhe më shumë nga fakti që ata janë homoseksualë.

*Sashenka Lleshaj është pjesëmarrëse në trajnimin gazetaresk të Qendres per Eksekence ne Gazetari – Tirane (TCJE.org), pjesë e Projektit për Raportimin e të Drejtave të Njeriut. Ky artikull është botuar si pjesë e këtij projekti. Për më shumë informacion: http://tcje.org/en/projects/raportimi-i-te-drejtave-te-njeriut/  

Posted in Kryesore, Të Drejtat e Njeriut, Veshtrim i Zgjeruar

TCJE: Series of lectures on human rights reporting launched

training photo 1The Tirana Centre for Journalistic Excellence (TCJE) has launched a series of lectures on human rights journalism for representatives of the media and civil society.

photo training 2The series, open to journalists and civil society representatives participating in TCJE’s Reporting on Human Rights Project, includes lectures from experts in the field, human rights activists and experienced journalists that specialise in covering human rights.

TCJE’s Reporting on Human Rights Project aims to provide hands-on journalistic training to improve media coverage of human rights in Albania and produce in-depth stories that TCJE publishes online and in print.

The Reporting on Human Rights Project is financed by the U.S. Embassy’s Democracy Commission Small Grants Programme, which supports initiatives of local non-governmental organization engaged in building the social and intellectual foundations of democracy, the democratic resolution of problems and the institutionalization of open, pluralistic political processes.  

The Tirana Centre for Journalistic Excellence is a civil society organization that uses a nonprofit journalism model to provide coverage that is free of political and commercial pressures, serves to strengthens democracy and rule of law as well as helps modernise Albanian society in line with Euro-Atlantic values.

Contact info (at) tcje.org for more information.

Posted in Notices
Follow TCJE: Twitter Facebook

TCJE presentation

A different approach: Implementing a nonprofit media model, TCJE’s mission is to improve the quality of journalism in Albania, focusing on providing coverage that strengthens democracy, rule of law and human rights. More

Supporting quality coverage: Find out about our donors and partners and how you too can assist. More